Chắc ai cũng biết và cũng từng nghe qua thuật ngữ “credit score” (điểm tín dụng). Khi mở credit card, mua xe, thuê nhà hay vay mua nhà, credit score thường được nhắc đến như một điều kiện quan trọng. Nhiều ngân hàng còn hiển thị sẵn credit score trong app để khách hàng theo dõi mỗi tháng.

Tuy nhiên, nhiều người chỉ quen với credit score mà chưa từng xem credit report. Vì vậy, chúng ta có thể biết credit score của mình là 680 hay 740, nhưng lại không rõ con số đó được tính ra sao, những yếu tố gì làm thay đổi số điểm hoặc lender nhìn thấy những gì khi kiểm tra tín dụng.

‍

Hồ sơ và con số

Credit report là hồ sơ ghi lại quá trình bạn sử dụng tín dụng tại Mỹ. Equifax, Experian và TransUnion là ba credit bureau lớn chịu trách nhiệm thu thập dữ liệu và lập credit report.

Phần lớn thông tin đến từ ngân hàng, công ty phát hành credit card, lender và debt collector. Khi bạn mở một tài khoản, creditor có thể gửi thông tin về ngày mở, số tiền vay, credit limit và vai trò của bạn trên tài khoản. Sau đó, họ tiếp tục cập nhật số dư, tình trạng thanh toán và trạng thái của tài khoản.

Một credit report thường có năm phần chính:

• Thông tin cá nhân
• Credit card và các khoản vay
• Collection account
• Public records
• Credit inquiries

Credit score là con số được tính từ dữ liệu trong credit report. Theo Experian, FICO và VantageScore là hai công ty lớn xây dựng các scoring model (cách tính điểm) dành cho người tiêu dùng. Mỗi công ty sẽ có nhiều phiên bản khác nhau, trong khi đó một số lender lại sử dụng công thức riêng.

Đa phần credit score nằm trong khoảng 300 đến 850. Credit score cao hơn thường giúp người vay dễ đáp ứng điều kiện hoặc nhận được lãi suất thuận lợi hơn. Tuy nhiên, lại không có một mức credit score tiêu chuận được tất cả lender sử dụng. Vì thế, cho dù credit score của bạn thấp, cũng có vài lender sẵn sàng hỗ trợ bạn mua nhà.

Các scoring model thường xem xét lịch sử thanh toán, số nợ hiện tại, tỷ lệ sử dụng credit limit, thời gian duy trì tài khoản, những lần xin tín dụng gần đây và các loại tài khoản bạn đã sử dụng. Những dữ liệu này đều nằm trong credit report.

Có thể hình dung mối quan hệ này qua một tình huống quen thuộc. Nếu credit card của bạn có limit $10,000 và balance được báo cáo là $8,000, con số đó sẽ xuất hiện trong credit report. Scoring model sau đó có thể xem tỷ lệ sử dụng credit limit khá cao là một yếu tố rủi ro và điều chỉnh credit score.

Đối với lender, credit score được dùng như một phương thức đánh giá nhanh, nhưng credit report sẽ giúp họ nhìn sâu hơn vào những gì đã tạo nên credit score đó, chẳng hạn bạn có bao nhiêu tài khoản, đã từng trả trễ hay có khoản nợ nào được chuyển sang collection hay không.

‍

Nhiều hơn một credit score

Nhiều người chỉ biết đến một credit score vì đó là con số ngân hàng hoặc ứng dụng tài chính hiển thị. Trên thực tế, một người có thể có ba credit report và nhiều credit score khác nhau.

Không phải creditor nào cũng gửi dữ liệu cho cả Equifax, Experian và TransUnion. Một tài khoản có thể xuất hiện trên credit report của cả ba bureau, nhưng cũng có thể chỉ có trên một hoặc hai credit report. Thời điểm cập nhật dữ liệu cũng không hoàn toàn giống nhau.

Credit score còn thay đổi tùy theo:

• Credit report được dùng để tính credit score
• Scoring model được lựa chọn
• Phiên bản của scoring model
• Loại khoản vay
• Thời điểm tính credit score

Theo Consumer Financial Protection Bureau, credit score dành cho credit card có thể khác credit score dùng trong hồ sơ mua xe hoặc mortgage. Vì vậy, credit score xuất hiện trên ứng dụng ngân hàng không nhất thiết giống credit score mà lender sử dụng khi xét hồ sơ vay mua nhà.

Sự chênh lệch giữa các credit score, dù đôi khi có thể khiến người xem cảm thấy khó hiểu hoặc cho rằng một trong những bên đang tính toán không chính xác, trên thực tế không nhất thiết đồng nghĩa với việc đã xảy ra sai sót trong quá trình tính điểm. Nguyên nhân có thể bắt nguồn từ việc mỗi nơi sử dụng một nguồn dữ liệu khác nhau, cập nhật dữ liệu vào những thời điểm không trùng nhau, hoặc áp dụng một scoring model riêng, thậm chí là những phiên bản khác nhau của cùng một scoring model, để phân tích lịch sử tín dụng của cùng một người.

Vì vậy, thỉnh thoảng bạn nên kiểm tra credit report để đảm bảo credit score được tính từ những thông tin chính xác. Hãy xem có tài khoản nào bạn không mở, số dư nào không khớp với thực tế, khoản thanh toán nào bị ghi nhận là trễ dù bạn đã trả đúng hạn, hoặc credit inquiry nào bạn không nhớ đã cho phép hay không.

‍

Cách đọc credit report

Bạn có thể lấy credit report của cả ba bureau tại AnnualCreditReport.com. Hiện nay, mỗi bureau cung cấp credit report trực tuyến miễn phí hằng tuần. Việc tự kiểm tra credit report không làm giảm credit score.

Credit report có thể dài và sử dụng nhiều cách viết tắt, nhưng bạn không cần phải hiểu từng mã số để đọc được nội dung chính. Thay vì đọc như một bản hợp đồng, hãy xem đây là bước đối chiếu: thông tin nào thuộc về bạn, tài khoản nào còn hoạt động và lịch sử thanh toán có được ghi đúng hay không.

1. Xác nhận thông tin cá nhân

Kiểm tra tên, địa chỉ hiện tại, địa chỉ cũ, năm sinh, số điện thoại và phần Social Security number được hiển thị.

Credit report có thể lưu nhiều cách viết tên hoặc những địa chỉ bạn từng sử dụng khi xin tín dụng. Những khác biệt nhỏ này thường không ảnh hưởng đến credit score. Bạn cần chú ý khi thấy một cái tên chưa từng sử dụng, địa chỉ chưa từng sống hoặc thông tin hoàn toàn không liên quan đến mình.

2. Xem tài khoản có thực sự thuộc về bạn

Mỗi tài khoản thường ghi tên creditor, loại tài khoản, ngày mở và vai trò của bạn. Vai trò này có thể là người đứng tên riêng, joint owner, co-signer hoặc authorized user.

Tên creditor trên credit report đôi khi không giống tên in trên credit card. Thẻ của một cửa hàng có thể do ngân hàng khác phát hành và credit report sẽ hiển thị tên ngân hàng đó. Nếu không nhận ra, bạn nên kiểm tra trước khi cho rằng đây là tài khoản gian lận.

Hãy chú ý đến tài khoản không thuộc về mình, cùng một khoản nợ xuất hiện nhiều lần hoặc một tài khoản mà bạn chưa từng đồng ý làm co-signer.

3. Kiểm tra trạng thái và số dư

Phần account details thường có các thông tin như:

• Open hoặc closed
• Current hoặc past due
• Credit limit
• Original loan amount
• Current balance
• Monthly payment
• Date reported hoặc date updated

Current balance là số tiền creditor gửi cho bureau tại lần cập nhật gần nhất. Vì vậy, current balance có thể chưa phản ánh khoản thanh toán bạn vừa thực hiện. Khi so sánh với app ngân hàng, hãy xem thêm ngày dữ liệu được cập nhật.

Một tài khoản đã đóng vẫn còn trên credit report cũng chưa chắc là lỗi. Credit report lưu lại lịch sử tín dụng, nên khoản vay đã trả hết hoặc credit card đã đóng có thể tiếp tục xuất hiện trong nhiều năm. Điều cần kiểm tra là số dư và trạng thái có được ghi đúng hay không.

4. Đọc lịch sử thanh toán

Payment history cho biết bạn đã trả đúng hạn hay từng bị trễ. Tùy bureau, khoản thanh toán bình thường có thể được ghi là “OK”, “Current” hoặc bằng một ký hiệu khác.

Các số 30, 60 hoặc 90 thường cho biết khoản thanh toán từng trễ ít nhất 30, 60 hoặc 90 ngày. Đây là phần cần xem kỹ vì một lần thanh toán trễ bị ghi sai có thể ảnh hưởng đến credit score.

Nếu credit report ghi nhận thanh toán trễ trong khi bạn đã trả đúng hạn, hãy đối chiếu với bank statement hoặc confirmation number trước khi gửi dispute.

5. Xem collection và public records

Collection account là khoản nợ được chuyển hoặc bán cho debt collector. Credit report có thể ghi tên công ty thu nợ, creditor ban đầu, số tiền và trạng thái hiện tại.

Public records, nếu xuất hiện, thường liên quan đến bankruptcy. Theo Federal Trade Commission, phần lớn thông tin tiêu cực chính xác có thể được giữ trên credit report trong bảy năm, còn bankruptcy có thể được báo cáo trong 10 năm.

Một khoản nợ đã thanh toán không nhất thiết biến mất ngay. Credit report có thể tiếp tục hiển thị tài khoản với balance bằng $0 hoặc trạng thái đã trả. Đây chỉ là lỗi nếu số tiền, ngày tháng hoặc trạng thái được ghi không chính xác.

6. Kiểm tra credit inquiries

Credit inquiry cho biết những ai đã xem credit report của bạn.

Hard inquiry thường xuất hiện khi bạn xin credit card, auto loan, mortgage hoặc một khoản tín dụng mới. Loại inquiry này có thể ảnh hưởng đến credit score.

Soft inquiry có thể xuất hiện khi bạn tự kiểm tra credit report, creditor xem xét tài khoản hiện có hoặc một công ty sàng lọc để gửi quảng cáo. Soft inquiry không làm giảm credit score.

Nếu thấy một hard inquiry không nhận ra, hãy kiểm tra tên công ty và thời điểm phát sinh. Tên hiển thị có thể là ngân hàng mẹ hoặc đơn vị xử lý hồ sơ. Nếu vẫn không xác định được, đây có thể là dấu hiệu cần kiểm tra thêm.

‍

Nếu credit report có sai sót

Không phải thông tin nào gây bất lợi cũng là thông tin sai. Khoản thanh toán trễ, collection account hoặc tài khoản đã đóng vẫn có thể xuất hiện trên credit report nếu dữ liệu đó chính xác và còn trong thời hạn được phép báo cáo.

Lỗi xuất hiện trên credit report của bureau nào thì bạn cần gửi dispute đến bureau đó. Nếu cùng một lỗi có trên cả ba credit report, bạn phải xử lý riêng với Equifax, Experian và TransUnion.

Bạn cũng nên liên hệ với ngân hàng, lender, creditor hoặc debt collector đã cung cấp dữ liệu. Khi gửi dispute, hãy ghi rõ thông tin nào bị sai, lý do yêu cầu sửa và đính kèm bản sao giấy tờ chứng minh. Không gửi giấy tờ gốc.

Credit bureau và doanh nghiệp cung cấp thông tin đều có trách nhiệm điều tra dữ liệu không chính xác hoặc không đầy đủ. Quá trình dispute không mất phí. Nếu credit report có tài khoản bạn chưa từng mở, địa chỉ không liên quan hoặc hard inquiry đáng ngờ, bạn có thể bắt đầu các bước xử lý identity theft tại IdentityTheft.gov.

Nhiều người chỉ quan tâm đến credit khi chuẩn bị vay tiền. Nhưng credit score chỉ cho biết kết quả tại một thời điểm. Credit report mới giúp bạn nhìn thấy những tài khoản, số dư và lịch sử thanh toán đã tạo nên credit score đó. Đọc credit report trước khi nộp hồ sơ vay mua nhà, mua xe hoặc mở một khoản tín dụng lớn sẽ giúp bạn biết mình cần xử lý điều gì, thay vì chỉ chờ xem lender đưa ra credit score nào.