California đang xem xét một đề xuất gây tranh cãi: dùng tiền dành cho sửa chữa đường sá để hỗ trợ sản xuất nhiên liệu hàng không sạch. Kế hoạch do Thống đốc Gavin Newsom thúc đẩy có thể chuyển hàng trăm triệu USD từ quỹ bảo trì đường bộ sang trợ cấp cho thị trường sustainable aviation fuel vốn còn nhỏ và chi phí cao. Theo CalMatters, đề xuất này có thể làm tăng giá xăng và giảm nguồn thu từ thuế diesel, vốn là nguồn tài chính chính cho đường cao tốc và đường địa phương.

‍

Cách hoạt động của khoản tax credit

Đề xuất tạo ra một khoản tax credit cho các nhà sản xuất sustainable aviation fuel. Mức tín dụng dao động từ 1 USD đến 2 USD cho mỗi gallon tùy theo mức độ sạch của nhiên liệu. Các công ty có thể dùng khoản tín dụng này để bù trừ thuế diesel phải nộp.

Hiện chỉ có 2 công ty đáp ứng đủ điều kiện và Phillips 66 là đơn vị duy nhất xác nhận sẽ được hưởng lợi. Công ty đã chi hơn 1 tỷ USD để chuyển đổi nhà máy lọc dầu Rodeo sang sản xuất nhiên liệu sinh học.

‍

Rủi ro đối với quỹ đường bộ

Các nhà phân tích cảnh báo chương trình có thể làm giảm mạnh nguồn thu từ thuế diesel. Một nhóm kinh tế tại UC Berkeley ước tính khoản thu này có thể giảm tới 75%. Một trong các tác giả nhận định đây sẽ là “một lỗ hổng rất lớn trong ngân sách”.

Legislative Analyst’s Office của tiểu bang cũng cảnh báo chi phí thực tế có thể cao hơn nhiều so với dự tính ban đầu, từ 165 triệu USD đến 300 triệu USD.

Hiến pháp California yêu cầu thuế xăng và thuế diesel phải được sử dụng cho đường cao tốc và đường địa phương. Dù đề xuất không vi phạm trực tiếp quy định này, các nhà phân tích cho rằng tác động thực tế vẫn giống như việc rút tiền khỏi quỹ đường bộ. Một chuyên gia của Legislative Analyst’s Office nói rằng mỗi USD dành cho tax credit là một USD không còn dành cho đường sá.

‍

Vai trò của Phillips 66 và quá trình vận động hành lang

Phillips 66 đã vận động trực tiếp văn phòng thống đốc vào cuối năm 2025 để thúc đẩy gói ưu đãi. Công ty cho biết dự án chuyển đổi nhà máy Rodeo đang gặp khó khăn do thiếu ưu đãi liên bang và doanh thu từ chương trình low carbon fuel standard không đủ bù chi phí.

Dù Phillips 66 báo cáo lợi nhuận 4.4 tỷ USD trong năm 2025, mảng nhiên liệu tái tạo của họ lỗ 380 triệu USD.

Nhiều nhà lập pháp đã đến thăm nhà máy và bày tỏ lo ngại về nguy cơ đóng cửa. Một nghị sĩ cho rằng các cơ sở này đang đứng trước bờ vực và cần hỗ trợ để duy trì việc làm cho hàng trăm công nhân.

‍

Lo ngại của cộng đồng và các nhóm môi trường

Một số cư dân và tổ chức môi trường tại Rodeo lo ngại rằng nhiên liệu sinh học vẫn có thể gây ô nhiễm không khí địa phương. Họ cho rằng việc mở rộng sản xuất có thể làm tăng phát thải methane, nitrogen oxides và bụi mịn. Các nhóm môi trường cấp bang cũng phản đối việc dùng tiền đường bộ để trợ cấp cho một công nghệ mà họ cho là kém hiệu quả hơn so với xe điện, xe tải điện hoặc giao thông công cộng.

‍

Chi phí khí hậu cao hơn các giải pháp khác

Theo phân tích của UC Berkeley, chi phí giảm phát thải của chương trình này nằm trong khoảng 1,000 USD đến 2,700 USD cho mỗi tấn carbon dioxide. Con số này cao gấp hơn 10 lần mức mà các nhà kinh tế xem là hợp lý cho một chính sách khí hậu hiệu quả.

Báo cáo cho rằng phần lớn nguyên liệu như dầu ăn thải và mỡ động vật vốn đã được dùng để sản xuất nhiên liệu sạch cho xe tải. Việc chuyển nguyên liệu sang sản xuất nhiên liệu hàng không có thể làm tăng giá diesel và xăng từ 0.10 USD đến 0.15 USD cho mỗi gallon.

‍

Tranh luận về tương lai của nhiên liệu hàng không sạch

Những người ủng hộ cho rằng California cần hành động mạnh để thúc đẩy thị trường sustainable aviation fuel, nhất là khi nhu cầu bay dự kiến tăng và xe tải đang chuyển sang điện hóa. Một quan chức của California Air Resources Board cho biết nếu không có ưu đãi mạnh hơn, lượng nhiên liệu hóa thạch dùng cho hàng không sẽ tiếp tục tăng.

Những người phản đối cho rằng thị trường này khó có thể tự đứng vững. Một nhà kinh tế nhận định giá sustainable aviation fuel đã tăng lên hơn 10 USD mỗi gallon sau các biến động địa chính trị gần đây và cho rằng thị trường này cần rất nhiều hỗ trợ của chính phủ mới có thể tồn tại.

‍