Vào đầu năm 2026, California sẽ lại trở thành trung tâm của những tranh cãi liên quan đến chính sách giao thông khi dự luật thu phí theo dặm (Mileage Tax) được thảo luận một cách nghiêm túc. Đây không chỉ là những giả thuyết suông, mà là một kế hoạch thay đổi cấu trúc tài chính hạ tầng lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua tại "Tiểu bang Vàng".

‍

1. Assembly Bill 1421 (AB 1421) là gì?

Vào tháng 1 năm 2026, hạ viện California đã chính thức thông qua dự luật Assembly 1421 (AB 1421) do nghị sĩ Laura Friedman đề xuất.

Nội dung AB 1421:

1. Ủy quyền cho California Transportation Commission (CTC) tiếp tục nghiên cứu và phát triển chương trình Road Usage Charge (RUC) (thuế dặm).
2. Thiết lập lộ trình thay thế hoàn toàn thuế xăng (Gas Tax) bằng phí dựa trên số dặm cho tới năm 2035.

Dự luật này đã được hạ viện thông qua với tỷ lệ sát nút (42 phiếu thuận - 31 phiếu chống) và hiện đang chờ thượng viện xem xét trước khi được trình lên thống đốc Gavin Newsom ký duyệt vào cuối năm 2026.

‍

2. Tại sao California phải thay thế thuế xăng?

Hệ thống thuế xăng hiện tại đang phải đối mặt với nguy cơ giảm sút doanh thu do ba nguyên nhân chính:

1. Lộ trình chuyển đổi xe không phát thải: Đến cuối năm 2025, California dự kiến sẽ có hơn 1,5 triệu xe điện đang lưu thông. Theo sắc lệnh của thống đốc, đến năm 2035, tất cả các xe mới được bán ra phải là xe không phát thải, bao gồm xe điện hoàn toàn, xe chạy bằng hydro và xe hybrid có khả năng sạc. Vì những dòng xe này không tiêu thụ xăng, chúng không đóng góp vào quỹ bảo trì đường bộ thông qua thuế xăng truyền thống, dẫn đến việc tạo ra một lỗ hổng ngân sách lớn.
2. Hiệu suất nhiên liệu: các loại xe hybrid ngày càng tiết kiệm xăng, khiến lượng thuế thu được trên mỗi dặm di chuyển giảm mạnh.
3. Khủng hoảng hạ tầng: tiểu bang cần khoảng 79 tỷ USD trong 10 năm tới để sửa chữa cầu đường, trong khi thuế xăng hiện tại chỉ mang về khoảng 8-9 tỷ USD/năm và đang giảm dần.

‍

3. Cách tính thuế dặm: Bạn sẽ phải trả bao nhiêu?

Hệ thống Road Charge tính phí theo nguyên tắc: Tổng số dặm di chuyển × Mức phí cố định mỗi dặm. Và thay vì phải thanh toán mỗi khi đổ xăng, các chủ xe sẽ nhận được hóa đơn thuế định kỳ dựa trên dữ liệu thực tế được ghi nhận từ phương tiện của họ.

Mức phí dự kiến

Dựa trên các chương trình thử nghiệm (2016-2023) và các báo cáo phân tích:

• Mức tối thiểu: 2.5 – 2.8 cents/dặm (tương đương thuế xăng hiện tại cho xe chạy 25mpg).
• Mức đề xuất: 4 – 6 cents/dặm (để đủ ngân sách bảo trì).
• Mức cao: Có thể lên tới 8 – 9 cents/dặm (để bù đắp lạm phát).

‍

So sánh chi phí thực tế cho các đối tượng lái xe với mức phí giả định 6 cents/dặm.

‍

4. 3 Phương thức xác định số dặm di chuyển

Đây được coi là phần gây tranh cãi nhất của AB 1421. Tiểu bang đang xem xét ba phương pháp để xác định số dặm bạn đã chạy:

1. Báo cáo thủ công (Odometer): Bạn tự chụp ảnh số dặm trên đồng hồ xe và gửi lên hệ thống theo định kỳ (mỗi quý hoặc mỗi năm).

1. Ứng dụng di động (Smartphone App): Bạn cài đặt ứng dụng chính thức của tiểu bang. Ứng dụng này sẽ tự động ghi lại quãng đường thông qua GPS trên điện thoại của bạn.

1. Thiết bị gắn trực tiếp (OBD-II): Bạn cần phải cắm một thiết bị nhỏ vào cổng kỹ thuật của xe. Mọi thông tin về quãng đường sẽ được tự động truyền về trung tâm mà không cần bạn can thiệp.

‍

5. Những quan ngại về quyền riêng tư và kiểm soát từ chính phủ

Việc chuyển sang thu phí theo dặm không chỉ đơn thuần là vấn đề tài chính, mà còn dấy lên những mối lo ngại sâu sắc về sự can thiệp của chính phủ vào đời sống cá nhân của người dân:

1. Giám sát lộ trình 24/7: Việc sử dụng GPS (qua ứng dụng hoặc thiết bị gắn xe) có thể cho phép chính phủ nắm bắt lịch trình chi tiết của bạn: bạn đi đâu, khi nào và gặp ai.

1. NaN. Sự cố rò rỉ dữ liệu: Cơ sở dữ liệu lưu trữ lộ trình của hơn 30 triệu phương tiện trở thành một mục tiêu cho các cuộc tấn công mạng, có khả năng tiết lộ thông tin nhạy cảm của hàng triệu người dùng.

1. Nguy cơ "lạm dụng mục đích" (Mission Creep): Nhiều người lo ngại hệ thống ban đầu chỉ để thu thuế sẽ sớm bị biến tướng thành công cụ để cảnh sát theo dõi vị trí hoặc chính quyền kiểm soát việc di chuyển của người dân.

1. Tính thiếu công bằng: Với phương thức báo cáo thủ công (không có GPS), bạn có thể phải chi trả phí cho cả những đoạn đường lái xe ngoài California, điều này gây bất lợi cho những người không di chuyển thường xuyên trên các con phố của California.

‍

6. Ủng hộ vs. phản đối

Sự thay đổi này tạo ra hai luồng ý kiến trái chiều gay gắt với những lý lẽ riêng:

‍

Phe ủng hộ (chủ yếu là đảng Dân Chủ và các nhà môi trường):

• Sự công bằng: Họ cho rằng hệ thống hiện tại đã lỗi thời. Trong khi những người có thu nhập thấp phải lái những chiếc xe cũ và gánh chịu thuế xăng để duy trì hạ tầng đường bộ, thì những chủ sở hữu xe điện Tesla đắt tiền lại miễn phí cho việc sử dụng cơ sở hạ tầng. Việc áp dụng phí theo dặm sẽ yêu cầu mọi người trả tiền dựa trên mức độ thiệt hại thực tế mà phương tiện của họ gây ra cho mặt đường.

• Bảo vệ ngân sách: Nếu không có sự thay đổi, California sẽ đối mặt với tình trạng thiếu ngân sách để sửa chữa cầu đường khi xe chạy bằng xăng biến mất vào năm 2035.

‍

Phe phản đối (chủ yếu là đảng Cộng Hòa và nhóm bảo vệ người tiêu dùng):

• Gánh nặng chi phí: Họ chỉ trích đây là một cuộc "tấn công" mới vào tài chính của người lao động. Nhiều người lo ngại về kịch bản "đánh thuế chồng thuế" (trả cả thuế xăng lẫn thuế dặm) trong quá trình chuyển đổi.

• Thiệt thòi cho người nghèo và vùng nông thôn: Những người sống ở khu vực xa trung tâm (như Inland Empire) buộc phải lái xe hàng chục dặm mỗi ngày để đi làm. Đối với họ, phí theo dặm như một hình phạt vì không có lựa chọn nào khác ngoài việc lái xe xa.

• Sự kiểm soát: Họ kịch liệt phản đối việc chính quyền có quyền truy cập vào dữ liệu di chuyển cá nhân của hàng triệu công dân.

‍

Kết luận

Thuế theo dặm (Mileage Tax) có thể sẽ là một sự chuyển biến tất yếu trong bối cảnh sự bùng nổ của xe điện. Tuy nhiên, việc triển khai sao cho vừa đảm bảo công bằng, vừa bảo vệ quyền riêng tư của công dân sẽ là thách thức lớn nhất mà California phải đối mặt. Cuộc xung đột giữa lợi ích hạ tầng và quyền tự do cá nhân chắc chắn sẽ tiếp tục diễn ra căng thẳng cho đến khi “hóa đơn đầu tiên” được gửi đến tay người dân.

Bài viết được tổng hợp dựa trên diễn biến của dự luật AB 1421 tính đến đầu năm 2026.

‍