Pew Research Center vừa công bố một khảo sát đáng để suy ngẫm: hơn một nửa thiếu niên Mỹ từ 13 đến 17 tuổi đã sử dụng chatbot AI để hỗ trợ việc học, với con số cụ thể là 54%. Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải là điểm gây chú ý nhất trong báo cáo này.

Pew đã khảo sát 1.458 thiếu niên cùng phụ huynh của họ vào tháng 10/2025, hỏi về việc các em sử dụng AI để làm gì, mức độ sử dụng ra sao và suy nghĩ của họ về tương lai của công nghệ này. Kết quả cho thấy một bức tranh rõ ràng hơn nhiều so với những gì phụ huynh thường hình dung — một bức tranh mà nhiều gia đình chưa kịp chuẩn bị.

AI không chỉ là công cụ học tập

Các em thiếu niên sử dụng chatbot AI cho nhiều mục đích khác nhau, bao gồm: tìm kiếm thông tin (57%), hỗ trợ làm bài học (54%), giải trí (47%), tóm tắt sách và bài báo (khoảng 4 trong 10 em), và thậm chí là cập nhật tin tức (khoảng 1 trong 5 em). Những mục đích này khá quen thuộc và phù hợp với hình ảnh của AI như một công cụ dùng cho học tập.

Có hai con số khiến phụ huynh cần phải suy ngẫm kỹ lưỡng. Đầu tiên, 16% học sinh cho biết đã sử dụng chatbot để trò chuyện như với một người bạn. Thứ hai, 12% tìm đến AI để được hỗ trợ cảm xúc hoặc xin lời khuyên. Mặc dù không chiếm đa số, nhưng đây cũng không phải là con số nhỏ khi cứ 8 em thì có 1 em sử dụng chatbot để tâm sự – viễn cảnh mà nhiều phụ huynh chưa từng tưởng tượng đến.

Những con số này cho thấy AI đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội và cảm xúc của thanh thiếu niên, vượt ra khỏi vai trò chỉ là công cụ hỗ trợ làm bài tập. Đây là một sự thay đổi sâu sắc mà chúng ta vẫn còn đang nỗ lực để hiểu rõ.

Ranh giới mờ nhạt giữa hỗ trợ và gian lận

Vấn đề nan giải nhất hiện nay trong lĩnh vực học tập chính là xác định mức độ hợp lý khi sử dụng trí tuệ nhân tạo. Theo kết quả khảo sát, bức tranh hiện ra khá phức tạp: có 10% thiếu niên tham gia cho biết họ thực hiện toàn bộ hoặc phần lớn bài tập nhờ vào sự hỗ trợ của chatbot; 21% cho biết họ sử dụng AI cho một phần bài tập; và 23% cho biết chỉ sử dụng một chút.

Các trường học tại Mỹ hiện đang trong quá trình khám phá và áp dụng các chính sách liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Một số trường đã ban hành lệnh cấm sử dụng AI, trong khi một số khác cho phép nhưng kèm theo những điều kiện nhất định, và cũng có những trường vẫn chưa đưa ra quy định rõ ràng.

Trong bối cảnh này, học sinh thường gặp khó khăn trong việc xác định ranh giới giữa “sử dụng công cụ hỗ trợ” và “không tự làm”. Con bạn có thể cho rằng mình đang hành động một cách phù hợp, trong khi trường học lại có cách nhìn nhận khác.

Khoảng cách kiến thức giữa phụ huynh và con

Một phát hiện khá đáng chú ý trong báo cáo là khoảng một nửa phụ huynh cho biết con họ sử dụng chatbot AI, trong khi con số thực tế từ chính các em lên đến 64%. Khoảng cách này không hề nhỏ, cho thấy nhiều bậc cha mẹ không biết đầy đủ về việc con mình đang làm gì với những công cụ này.

AI đang thay đổi quá nhanh, và phần lớn việc sử dụng diễn ra một cách âm thầm, khó bị kiểm soát hơn so với những công nghệ trước đây. Đây chính là lý do tại sao khoảng cách giữa kiến thức của phụ huynh và thực tế mà con cái đang trải nghiệm lại lớn đến như vậy.

Thực tế cho gia đình Việt ở Mỹ

Nhiều phụ huynh Việt tại Mỹ rất quan tâm đến kết quả học tập: điểm số, xếp loại hay danh sách các trường đại học nổi tiếng. Nhưng ít khi để ý đến cách con tư duy, khám phá và áp dụng kiến thức trong từng bài học. AI đang thay đổi bức tranh này theo cả hai hướng. Nếu được hướng dẫn đúng, AI có thể trở thành công cụ giúp con học sâu hơn, hiểu bài kỹ hơn và phát triển tư duy độc lập. Ngược lại, nếu chỉ để con “nhờ AI làm thay” mà không trao đổi hay định hướng, con có thể dần mất đi khả năng tự học và tự giải quyết vấn đề.

Điều quan trọng không phải là cấm đoán hay kiểm soát, mà là hiểu cách mà con sử dụng AI. Những cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, lắng nghe và chia sẻ kinh nghiệm sẽ giúp con nhận thức rõ ràng về ranh giới, giá trị của việc học và trách nhiệm cá nhân mà không cảm thấy bị phê phán.

Nhìn con từ góc nhìn của chính con

AI không chỉ là công cụ học tập mà còn là nơi để nhiều em khám phá, thử nghiệm và thậm chí tìm sự an ủi. Thay vì áp đặt quy định cứng nhắc, bạn có thể bắt đầu bằng những câu hỏi nhẹ nhàng như: “Hôm nay con dùng AI để làm gì?” hoặc “Con thấy AI giúp con như thế nào?”

Chỉ cần bạn kiên nhẫn lắng nghe, bạn sẽ tạo ra một không gian cho con chia sẻ về cách học, cảm xúc và suy nghĩ của mình. Từ đó, cả hai sẽ hiểu rõ hơn về cách AI ảnh hưởng đến việc học tập và cuộc sống hàng ngày mà không cần phải “giáo huấn” hay kiểm soát.