Article
Một người bạn của tôi đã tìm việc trong 438 ngày.
Gần một năm rưỡi gửi hồ sơ, chờ phản hồi và trải qua những quy trình tuyển dụng kéo dài nhưng không có kết quả. Người bạn trai sống cùng cô ấy cũng đã thất nghiệp gần một năm.
Hai người hiện đang sống cùng gia đình để giảm bớt áp lực chi phí. Họ không có thu nhập ổn định và những kế hoạch lớn trong tương lai cũng phải tạm gác lại.
Trước đây, cô từng là một product manager. Nhưng khi chưa tìm được công việc phù hợp, cô phải nhận những công việc tạm thời như dọn nhà, trông trẻ hoặc bất kỳ việc gì có thể tạo ra thu nhập.
Tuy nhiên, ngay cả những công việc này cũng ngày càng khó tìm hơn.
Khi chi phí sinh hoạt tăng cao, nhiều gia đình không còn đủ khả năng thuê người hỗ trợ các công việc trong nhà như trước. Những công việc từng giúp nhiều người vượt qua giai đoạn khó khăn cũng dần thu hẹp.
Bạn trai cô trước đây làm việc tại một tiệm chăm sóc thú cưng. Sau khi tiệm đóng cửa, anh chuyển sang làm các công việc như sơn nhà, cắt cỏ và sửa chữa nhỏ. Nhưng những công việc này cũng không còn dễ dàng như trước khi ngày càng nhiều người lựa chọn tự làm để tiết kiệm chi phí.
Anh đang cân nhắc học nghề điện vì đây là lĩnh vực được xem là khó bị thay thế bởi AI. Nhưng ngay cả những ngành nghề tưởng như ổn định cũng đang chịu ảnh hưởng bởi sự thay đổi của nền kinh tế.
Và họ không phải là trường hợp duy nhất.
Nếu chỉ nhìn vào những chỉ số kinh tế chính thức, thị trường lao động Mỹ vẫn đang cho thấy những dấu hiệu tương đối tích cực.
Tỷ lệ thất nghiệp chưa tăng đến mức đáng lo ngại. Các nền tảng tuyển dụng vẫn liên tục xuất hiện hàng nghìn vị trí mới. Nhiều báo cáo kinh tế cũng cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn đang duy trì tốc độ tăng trưởng.
Nhưng những con số đó chưa phản ánh đầy đủ câu chuyện phía sau.
Đối với nhiều người đang tìm việc, vấn đề không đơn giản là có bao nhiêu công việc đang được tuyển dụng. Điều họ đối mặt là quá trình tìm việc kéo dài nhiều tháng, số lượng phản hồi từ nhà tuyển dụng giảm xuống, hoặc phải cạnh tranh với ngày càng nhiều ứng viên cho cùng một vị trí.
Đó chính là khoảng cách ngày càng lớn giữa các chỉ số kinh tế trên giấy tờ và trải nghiệm thực tế đầy áp lực của người lao động.
Một trong những thay đổi lớn nhất trên thị trường việc làm hiện nay là sự xuất hiện ngày càng phổ biến của trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình tuyển dụng.
AI chưa thể thay thế con người trong phần lớn các công việc thực tế. Tuy nhiên, trong lĩnh vực tuyển dụng, AI đã nhanh chóng trở thành một công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp xử lý lượng hồ sơ khổng lồ mà họ nhận được mỗi ngày.
Thay vì nhân viên nhân sự phải đọc từng hồ sơ ứng tuyển, nhiều công ty hiện sử dụng các hệ thống tự động để phân tích và sàng lọc ứng viên dựa trên nhiều yếu tố như:
Đối với doanh nghiệp, đây là một cách giúp tiết kiệm thời gian và nhanh chóng tìm ra những ứng viên phù hợp trong hàng nghìn hồ sơ.
Nhưng đối với người tìm việc, sự thay đổi này cũng tạo ra một thách thức mới.
Một ứng viên có thể bị loại ngay từ vòng đầu tiên không phải vì thiếu năng lực, mà vì hồ sơ của họ không được hệ thống nhận diện là phù hợp. Kinh nghiệm, kỹ năng hoặc cách mô tả công việc có thể không trùng khớp với cách mà thuật toán đang tìm kiếm.
Ví dụ, một người có nhiều kinh nghiệm về “machine learning” có thể không được đánh giá cao nếu hệ thống đang ưu tiên tìm kiếm từ khóa “ML”. Những khác biệt nhỏ trong cách trình bày hồ sơ cũng có thể quyết định liệu ứng viên có bước tiếp vào vòng phỏng vấn hay không.
Điều này khiến quá trình tìm việc ngày nay trở nên phức tạp hơn. Người lao động không chỉ cạnh tranh với những ứng viên khác, mà còn phải hiểu cách các hệ thống tuyển dụng tự động hoạt động để có cơ hội được con người xem xét.
Một hiện tượng khác đang được nhắc đến ngày càng nhiều trên thị trường lao động là “ghost jobs”, thuật ngữ dùng để chỉ những tin tuyển dụng được đăng tải nhưng doanh nghiệp không thực sự có ý định tuyển người vào thời điểm đó.
Đối với người tìm việc, những tin tuyển dụng này tạo ra một sự lãng phí rất lớn về thời gian và công sức.
Một ứng viên có thể dành nhiều giờ để điều chỉnh hồ sơ cho phù hợp với từng vị trí, viết thư xin việc, hoàn thành các bài đánh giá trực tuyến, tham gia nhiều vòng phỏng vấn và chờ đợi phản hồi từ nhà tuyển dụng.
Nhưng sau tất cả, họ có thể không nhận được bất kỳ câu trả lời nào.
Một số doanh nghiệp có thể duy trì các tin tuyển dụng để xây dựng nguồn dữ liệu ứng viên cho tương lai, thu thập thông tin về thị trường lao động, hoặc tạo cảm giác rằng công ty vẫn đang phát triển và mở rộng. Trong một số trường hợp khác, vị trí tuyển dụng có thể đã được tạm dừng nhưng vẫn tiếp tục xuất hiện trên các nền tảng việc làm.
Điều này khiến quá trình tìm việc trở nên khó đoán hơn bao giờ hết. Người lao động không chỉ phải cạnh tranh để có được một vị trí, mà còn phải xác định liệu vị trí đó có thực sự tồn tại và có cơ hội tuyển dụng thật sự hay không.
Một trong những thay đổi quan trọng của thị trường lao động hiện nay là khoảng cách ngày càng lớn giữa việc “có một công việc” và việc “có một cuộc sống ổn định”.
Trong các báo cáo kinh tế, một người thường được xem là đang có việc làm nếu họ vẫn tham gia vào thị trường lao động, ngay cả khi công việc đó là bán thời gian, hợp đồng ngắn hạn hoặc không mang lại đầy đủ các quyền lợi như trước đây.
Nhưng trong thực tế, việc có một công việc không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự an toàn về tài chính.
Ngày càng nhiều người lao động phải tìm nhiều nguồn thu nhập khác nhau để trang trải cuộc sống, hoặc chấp nhận những công việc thiếu tính ổn định như:
Những công việc này có thể giúp một người duy trì thu nhập trong ngắn hạn, nhưng không phải lúc nào cũng tạo ra nền tảng cần thiết để xây dựng tương lai.
Một công việc ổn định không chỉ là khoản tiền nhận được mỗi tháng. Nó còn bao gồm khả năng lập kế hoạch dài hạn, tiếp cận các quyền lợi quan trọng, duy trì sự an tâm về tài chính và có cơ hội phát triển trong tương lai.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng của thị trường lao động hiện nay không chỉ là có bao nhiêu người đang đi làm, mà còn là những công việc đó có thực sự giúp người lao động xây dựng một cuộc sống bền vững hay không.
Trong nhiều thập kỷ trước, một công thức quen thuộc để xây dựng cuộc sống ổn định là tìm được một công việc tốt, làm việc chăm chỉ và gắn bó lâu dài với một công ty.
Một công việc ổn định thường đồng nghĩa với mức lương đều đặn, quyền lợi rõ ràng và khả năng phát triển theo thời gian. Đối với nhiều người, đó là nền tảng để mua nhà, nuôi gia đình và lập kế hoạch cho tương lai.
Nhưng thị trường lao động hiện đại đang dần thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về sự ổn định. Việc gắn bó lâu dài với một công ty không còn luôn là sự đảm bảo tuyệt đối như trước đây khi tự động hóa, suy thoái kinh tế cục bộ hay các đợt sa thải hàng loạt có thể diễn ra bất ngờ.
Sự ổn định ngày nay đang chuyển dịch từ việc dựa vào "một vị trí công việc cố định" sang việc xây dựng "năng lực tự thích ứng của bản thân":
Những thay đổi trên thị trường lao động đang đặt ra nhiều câu hỏi lớn về tương lai của việc làm và đòi hỏi sự thay đổi từ cả phía chính sách lẫn người lao động.
Về phía quản lý và chính sách, nhiều bang tại Mỹ đã bắt đầu đưa ra các quy định yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn trong tuyển dụng, chẳng hạn như công khai mức lương thực tế hoặc hạn chế các tin tuyển dụng không có thực. Bên cạnh đó, các quy định mới cũng đang được xem xét để bảo vệ quyền lợi của người lao động trong nền kinh tế tự do (gig economy).
Về phía công nghệ, thách thức đặt ra là làm thế nào để AI không chỉ là công cụ giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí hay sàng lọc hồ sơ một cách máy móc, mà trở thành cầu nối giúp ứng viên tiếp cận đúng công việc phù hợp với năng lực thực tế của họ.
Tương lai của việc làm có thể sẽ không còn mang lại sự đảm bảo theo cách truyền thống. Nhưng trong một thị trường liên tục biến động, khả năng học hỏi, sự chủ động và tinh thần sẵn sàng thích nghi sẽ là những yếu tố cốt lõi giúp mỗi người tự xây dựng sự an toàn và bền vững cho chính mình.
Refresh Your Day
Embracing Vietnamese Authenticity in Every Bite
