Năm 2025 sẽ đánh dấu tròn 50 năm kể từ khi những người Việt đầu tiên đến San Diego. Từ những người tị nạn năm 1975 cho đến cộng đồng hiện tại với 50,000 thành viên, đây là câu chuyện về sự thích nghi, thành công và sự phân tán không thể tránh khỏi.
Mọi thứ bắt đầu tại trại tị nạn Camp Pendleton vào năm 1975. Trong 6 tháng đầu tiên sau ngày 30 tháng 4, trại tị nạn này đã tiếp nhận khoảng 50,000 người Việt, trở thành một trong bốn trung tâm tạm trú khẩn cấp do chính phủ Mỹ thiết lập.
Tại đây, họ được cung cấp chỗ ở tạm thời, trường học cho trẻ em và các dịch vụ cơ bản để chuẩn bị cho việc tái định cư.
Sau Camp Pendleton, hầu hết các gia đình được phân bổ đến hai khu vực chính: City Heights và Linda Vista bởi vì đây là những khu vực có giá thuê nhà thấp nhất và không yêu cầu kiểm tra tín dụng. Đối với những người vừa trốn chạy chiến tranh, không có tiền và lịch sử tài chính tại Mỹ, đây thực sự là lựa chọn duy nhất.
Làn sóng người Việt tiếp tục đổ vào San Diego từ năm 1978 cho đến đầu thập niên 1990, chủ yếu là thuyền nhân. Mỗi người có một câu chuyện riêng: người thì vượt biển trong những chuyến hành trình sinh tử, người trải qua nhiều năm trong các trại tị nạn ở Đông Nam Á, và người mất mát gia đình trên đường tìm tự do.
Nhưng tất cả đều có một mục tiêu chung: xây dựng lại cuộc sống từ đầu trên mảnh đất mới này.
Thế hệ đầu tiên làm bất cứ công việc nào họ có thể tìm được: công nhân trong các nhà máy điện tử, may mặc; phục vụ bàn trong nhà hàng; mở tiệm nail nhỏ; kinh doanh tạp hóa. Đây không phải là những công việc mơ ước, nhưng là những gì họ có thể làm với kỹ năng và khả năng tiếng Anh hạn chế.
Gia đình của Wesley Quach là một ví dụ điển hình cho sự vất vả đó. Ông bà của anh từng sở hữu một cửa hàng nội thất tại Việt Nam, nhưng khi đến Mỹ phải bắt đầu lại từ con số không với công việc công nhân. Sau nhiều năm làm việc, họ mới có đủ vốn để mở lại cửa hàng Thoi Tan tại City Heights.
Cuộc sống của họ không dễ dàng. Họ làm việc nhiều giờ, sống tằn tiện, tiết kiệm từng đồng để cho con cái được học hành.
Mục tiêu rõ ràng và giản dị: con cái phải có cuộc sống tốt hơn cha mẹ. Đó không phải là một giấc mơ lớn lao, mà chỉ là hy vọng của mọi bậc cha mẹ.
Khác với nhiều thành phố khác, người Việt ở San Diego không tập trung vào một khu vực duy nhất. Thay vào đó, họ phân bổ ở ba khu vực chính, mỗi nơi phản ánh một giai đoạn phát triển khác nhau của cộng đồng.
Cha mẹ của thế hệ đầu tiên đã làm việc vất vả với một hy vọng duy nhất: con cái phải được học hành đàng hoàng. Và họ đã thành công rực rỡ trong mục tiêu này.
Wesley Quach, hiện là giám đốc tại Asian Business Association San Diego, nói về "làn sóng doanh nhân thứ hai" đang hình thành.
Thế hệ trẻ hiện nay không còn mở tiệm nail hay quán phở nữa. Họ trở thành luật sư, bác sĩ, kỹ sư, giáo sư. Họ tốt nghiệp từ UCSD, SDSU và làm việc cho các công ty công nghệ lớn. Họ mua nhà ở Scripps Ranch, Rancho Bernardo, Poway - những khu vực giàu có với trường học xếp hạng cao.
Tuy nhiên, đây cũng là một vấn đề: họ không quay lại City Heights. Không phải vì họ vô ơn hay quên gốc gác, mà vì họ không muốn sống ở đó. Khu vực cũ kỹ, xuống cấp, trường học yếu kém, tỷ lệ tội phạm cao. Cha mẹ đã hy sinh cả đời để họ có thể thoát ra khỏi đó. Vậy tại sao phải quay lại?
Họ vẫn đến quán phở vài lần một tháng, ghé siêu thị Việt khi về thăm cha mẹ và gọi điện về nhà bằng tiếng Việt. Nhưng cuộc sống hàng ngày của họ hoàn toàn là cuộc sống của một người Mỹ trẻ thành đạt, không khác gì bạn bè khác sắc tộc.
Giữa xu hướng phân tán đó, vẫn có một nhóm nhỏ kiên trì giữ gìn cộng đồng.
Su Nguyen là một tấm gương tiêu biểu. Anh đến San Diego vào năm 1993, học kỹ thuật điện tại SDSU, và có thể dễ dàng rời đi như bao người khác. Nhưng anh đã chọn ở lại và cống hiến.
Anh thành lập VAYA (Vietnamese American Youth Alliance), khởi xướng Lễ Hội Tết San Diego từ năm 2006, và đấu tranh nhiều năm cho đến khi Little Saigon District được công nhận chính thức vào năm 2013. Nỗ lực của anh đã giúp tăng số cử tri Việt Nam từ 8,000 lên hơn 31,000 người - một thành tích đáng nể.
Teresa Nguyen cũng vậy. Sau khi tốt nghiệp đại học, cô quyết định quay trở về thay vì tìm công việc ở nơi khác. Cùng với Frank Vuong và Su Nguyen, cô đồng sáng lập Little Saigon Foundation vào năm 2008 với sứ mệnh tái sinh khu phố và bảo tồn di sản văn hóa.
Victoria Ricasata, chủ siêu thị Vien Dong và World Foods, vẫn kiên trì kinh doanh tại City Heights dù biết rằng lượng khách hàng ngày càng ít. Họ đã làm việc không biết mệt mỏi. Little Saigon Foundation đã huy động được hơn 1 triệu đô la từ năm 2009 để đầu tư vào các dự án cộng đồng. Điển hình như:
Nhưng có một thứ mà tiền không thể mua được: thế hệ trẻ sẵn sàng ở lại và tiếp nối.
Lễ Hội Tết San Diego là sự kiện lớn nhất của cộng đồng, thu hút đến 30,000 người mỗi năm với những tiết mục múa lân rộn ràng, pháo hoa rực rỡ, cuộc thi Hoa Hậu Việt Nam San Diego, cuộc thi Giọng Vàng, cùng các ca sĩ nổi tiếng từ Việt Nam. Tất cả đều miễn phí, ai cũng có thể tham gia.
Dennis Duong, chủ tịch VAYA, nói: "Điều quan trọng là chúng ta kết nối thanh niên với văn hóa của họ."
Đây là một ý tưởng tuyệt vời. Một ngày trong năm, mọi người tụ tập, gặp gỡ, ăn uống, vui chơi, nhớ về cội nguồn. Nhưng sau lễ hội, mọi người lại trở về nhà, trở lại cuộc sống bình thường cho đến Tết năm sau.
Lễ hội không tạo nên một cộng đồng gắn kết hàng ngày. Nó chỉ là một ngày hội, dù rất tốt đẹp và ý nghĩa.
50,000 người nghe có vẻ nhiều, nhưng trong bối cảnh San Diego với 1.4 triệu dân, đó chỉ là 3.5% dân số. Họ không tập trung ở một nơi mà phân tán khắp thành phố. Không có đủ khối lượng để tạo ra sức mạnh chính trị hay kinh tế riêng biệt.
San Diego là một thành phố đa văn hóa với nhiều cộng đồng thiểu số lớn. Người Philippines (170,000), người Trung Quốc (hơn 100,000), cộng đồng Hàn Quốc, Mexico, Somalia... Người Việt chỉ là một trong số nhiều cộng đồng, không phải là lớn nhất hay mạnh nhất. Tất cả đều phải cạnh tranh về nguồn lực, tiếng nói và sự công nhận.
Trong bối cảnh này, việc tạo ra một khu dân tộc mạnh mẽ như ở một số nơi khác trở nên gần như bất khả thi. Không đủ người, không đủ tiền, và quan trọng nhất là không có đủ người trẻ muốn quay về để duy trì.
Đây có lẽ là vấn đề khó giải quyết nhất. Có một bộ phận người già - những người đã trải qua chiến tranh, vượt biển, xây dựng lại cuộc đời từ con số không - họ mong muốn có một khu phố Việt Nam tập trung và đầy đủ.
Họ nhớ Việt Nam, muốn sống trong một cộng đồng nơi mọi người nói tiếng Việt, ăn món Việt, sống theo cách Việt mỗi ngày. Họ tổ chức các cuộc họp, viết đơn kiến nghị, đòi công nhận và thực hiện các dự án văn hóa.
Nhưng thế hệ trẻ thì sao? Họ bận rộn với công việc toàn thời gian, nuôi dạy con cái và trả khoản vay mua nhà. Bạn bè của họ đến từ nhiều sắc tộc khác nhau, đồng nghiệp không phải người Việt, hàng xóm không nói tiếng Việt. Văn hóa Việt Nam với họ là một phần của bản sắc, nhưng không phải là toàn bộ cuộc sống.
Họ chỉ đến Tết một lần trong năm vì cha mẹ muốn như vậy. Họ ăn phở khi thèm, mua đồ Việt khi cần và nói tiếng Việt với gia đình. Nhưng đó chỉ là một phần nhỏ trong cuộc sống đa dạng của họ, không phải là trung tâm.
Khoảng cách này thực sự rất khó để bắc cầu. Không ai sai hay đúng. Chỉ là hai thế hệ, hai hoàn cảnh và hai cách nhìn về cuộc sống và thành công.
Thực tế phũ phàng là City Heights đang già đi cùng với thế hệ người Việt đầu tiên. Các cửa hàng trên El Cajon Boulevard xuống cấp, sơn bong tróc, biển hiệu phai màu. Không có đủ khách hàng trẻ để tạo doanh thu. Không có đủ lợi nhuận để tu sửa, nâng cấp và đổi mới.
Những người còn lại chủ yếu là người già không muốn hoặc không thể di chuyển, người mới đến chưa có điều kiện, và những người không có lựa chọn nào khác.
Nhưng nếu nói về tương lai? Tương lai không nằm ở City Heights.
Trong khi đó, Mira Mesa đang phát triển với những gia đình trẻ. Convoy Street sôi động với văn hóa ẩm thực đa dạng. Scripps Ranch, Carmel Valley, La Jolla có những gia đình Việt thành đạt sống trong những ngôi nhà triệu đô. Nhưng những nơi này không phải là "khu người Việt" theo nghĩa truyền thống. Đó chỉ là những nơi mà người Việt tình cờ sống, cùng với mọi người khác.
Nhưng có lẽ chúng ta không nên nhìn nhận điều này như một thất bại. Đây đơn giản là thành công theo một cách khác, theo con đường riêng của San Diego.
Người Việt ở đây đã chứng minh rằng họ không cần một khu phố dân tộc tập trung để thành công. Họ không cần số đông để có tiếng nói trong xã hội. Họ không cần phải sống gần nhau để giữ gìn bản sắc.
Họ đã hòa nhập một cách tự nhiên, làm việc ở mọi nơi trong thành phố và sống rải rác khắp các khu vực. Họ thành công trong đủ mọi ngành nghề từ y tế, luật, kỹ thuật đến kinh doanh và giáo dục. Văn hóa Việt Nam được giữ gìn trong gia đình, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách riêng tư, không cần phô trương ngoài đường phố.
Có lẽ đây chính là đặc trưng của San Diego - một thành phố của sự hòa nhập, không phải của sự tách biệt. Một nơi mà mọi người sống chung với nhau, không phải sống riêng trong những khu vực dân tộc biệt lập.
San Diego - một thành phố của sự hòa nhập, không phải của sự tách biệt. Một nơi mà mọi người sống chung với nhau, không phải sống riêng trong những khu vực dân tộc biệt lập.
Từ những người tị nạn với hai bàn tay trắng đến những công dân thành đạt. Từ Camp Pendleton đến khắp mọi ngóc ngách của San Diego. Từ công nhân nhà máy đến bác sĩ, luật sư, kỹ sư và giáo sư.
Thế hệ đầu tiên đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu của họ: cho con cái một cuộc sống tốt hơn. Con cái bây giờ có những công việc tốt, thu nhập cao, nhà đẹp, xe sang, cuộc sống ổn định và an toàn.
Việc họ không sống tập trung ở City Heights? Đó chính là minh chứng cho sự thành công, không phải thất bại. Cha mẹ làm việc vất vả để con được thoát ra, thì việc con thực sự thoát ra là điều đáng mừng.
Việc họ không nói tiếng Việt trôi chảy như cha mẹ? Họ nói tiếng Anh như người bản xứ, điều mà cha mẹ không bao giờ làm được.
Việc họ không đến cộng đồng dân tộc thường xuyên? Họ có cuộc sống riêng, bạn bè đa dạng, không cần phụ thuộc vào một nhóm duy nhất.
50 năm. Một thế hệ. Một hành trình hoàn chỉnh từ người tị nạn đến người Mỹ hội nhập thành công. Đó là câu chuyện của người Việt San Diego - không ồn ào, không phô trương, nhưng thực sự và đầy ý nghĩa.
.jpg)
Kết nối, trao quyền và mang đến cơ hội, nhằm thúc đẩy sự phát triển nghề nghiệp, kinh doanh và văn hóa cho cộng đồng người Việt tại Mỹ
