Analysis
Vào tháng 2 năm 2026, Quốc hội Mỹ đã thông qua một gói chi tiêu được ca ngợi là “bước tiến lớn trong việc cải cách chi phí thuốc”. Luật mới yêu cầu các công ty quản lý thuốc, hay còn gọi là pharmacy benefit managers (PBM), phải công khai tất cả các chiết khấu và chỉ được nhận phí cố định thay vì kiếm lợi từ chênh lệch giữa giá của nhà sản xuất và giá bán lẻ. Nghe có vẻ như một tin tốt cho bạn, đúng không?
Nhưng đây là điều đáng lo ngại: chỉ trong hai tuần đầu năm 2026 - ngay trước khi luật mới có hiệu lực - giá trung bình của 872 loại thuốc thương hiệu đã tăng 4%. Một số loại thuốc thậm chí đã tăng đến 20% hoặc hơn. Điều này không phải là ngẫu nhiên. Đây là một chiến lược có chủ đích từ các nhà sản xuất thuốc - họ đang tìm cách tăng giá nhanh chóng trước khi luật mới được áp dụng hoàn toàn.
Kết quả là bạn có thể nghĩ rằng mình sẽ được hưởng lợi từ luật mới, nhưng thực tế là giá thuốc đã tăng trước đó, vì vậy bạn vẫn phải chi trả nhiều hơn.
Để hiểu cuộc chiến giá thuốc, cần biết cách hoạt động của PBM. PBM là trung gian giữa bạn, nhà sản xuất, nhà thuốc và công ty bảo hiểm, quyết định thuốc nào được bảo hiểm chi trả và chi phí bạn phải trả là bao nhiêu. PBM có ba nhiệm vụ chính:
Đây là cách mà hệ thống "thị trường kép" hoạt động. PBM yêu cầu công ty bảo hiểm của bạn thanh toán mức giá cao nhất, được gọi là "Gross Amount Reimbursed", nhưng họ chỉ chi trả cho nhà thuốc một số tiền thấp hơn. Mọi khoản chênh lệch sẽ trở thành lợi nhuận của PBM, được gọi là "clawback".
Lấy một ví dụ minh họa: một nhà sản xuất quy định giá bán lẻ cho mỗi viên thuốc là 200 USD. Họ cung cấp cho PBM một mức chiết khấu 40%, cho phép PBM mua với giá 120 USD. Tuy nhiên, PBM yêu cầu công ty bảo hiểm của bạn thanh toán 200 USD (theo giá niêm yết). Họ trả cho nhà thuốc 120 USD, điều này có nghĩa là PBM thu lợi 100 USD từ mỗi viên thuốc mà bạn mua. Điều đáng lo ngại nhất là những khoản chiết khấu này thường không được công khai. Hầu hết các công ty bảo hiểm của bạn, bác sĩ, và thậm chí là nhà thuốc cũng không biết PBM đang kiếm được bao nhiêu từ mỗi loại thuốc mà bạn sử dụng.
Hệ thống này tạo ra những động lực không đúng, khiến mọi người đều thua cuộc (ngoại trừ PBM và các nhà sản xuất thuốc).
Nhà sản xuất có động lực mạnh để điều chỉnh giá. Khi một nhà sản xuất tăng giá bán lẻ của thuốc từ 200 USD lên 250 USD, mức chiết khấu 40% của PBM trước đây là 80 USD, giờ đây trở thành 100 USD. Điều này có nghĩa là PBM thu về nhiều lợi nhuận hơn, do đó họ có ít động lực để phản đối hoặc đàm phán mạnh mẽ với nhà sản xuất. Nhà sản xuất nhận thức rằng PBM sẽ không phản đối quyết liệt vì họ cũng kiếm được lợi nhuận từ mức chiết khấu cao hơn. Kết quả là, nhà sản xuất tiếp tục tăng giá, và giá thuốc tăng gần 10% mỗi năm - gấp 3 đến 4 lần mức lạm phát.
Công ty bảo hiểm không sở hữu quyền quyết định thực sự. Họ chi trả cho những khoản chiết khấu cao này, nhưng lại không nắm được thông tin chi tiết vì PBM giữ kín. Công ty bảo hiểm chỉ nhận thấy chi phí y tế gia tăng hàng năm, và để bù đắp cho điều đó, họ buộc phải tăng phí bảo hiểm của bệnh nhân hoặc nâng mức copay (đồng chi trả).
Bạn là người phải gánh chịu hậu quả cuối cùng. Bạn không hề hay biết PBM đang thực hiện những gì phía sau. Những gì bạn thấy chỉ là mức copay tăng lên mỗi năm, một số loại thuốc không còn được bảo hiểm nữa do PBM loại bỏ khỏi danh sách, và bạn buộc phải chi trả nhiều hơn từ túi mình hoặc phải chuyển sang dùng thuốc khác, thậm chí là thuốc kém hiệu quả hơn.
Cuối cùng nhà thuốc gặp khó khăn lớn nhất trong việc vận hành. Các cửa hàng như CVS và Walgreens chỉ nhận được 120 USD, trong khi họ phải chi trả bảo hiểm lên đến 200 USD. Họ chỉ thu lợi khoảng 2-3% từ mỗi đơn thuốc, dẫn đến việc nhiều nhà thuốc độc lập đã phải đóng cửa vì không thể gánh chịu được chi phí.
Vào tháng 2 năm 2026, Quốc hội đã thông qua Đạo Luật Cải Cách Quản Lý Thuốc với ba thay đổi chính.
Đây là phần đáng sợ trong câu chuyện. Ngay trước khi luật mới có hiệu lực, các nhà sản xuất thuốc đã nhận ra điều gì đang diễn ra. Họ hiểu rằng luật mới sắp có hiệu lực sẽ ngăn cản họ kiếm lợi từ các chiết khấu bí mật. Do đó, họ cần "gom tiền" ngay lập tức, trước khi luật bắt đầu có hiệu lực. Chiến lược của họ rất đơn giản: nếu họ tăng giá ngay bây giờ, thì các công ty bảo hiểm sẽ phải trả mức chiết khấu cao hơn, và họ vẫn có thể duy trì lợi nhuận cao từ hệ thống cũ. Khi luật có hiệu lực vào tháng tới, mức giá cao mới đó sẽ trở thành "mức nền" mới - giá cơ sở dùng để tính phí cố định.
Nói cách khác, nhà sản xuất đang tham gia vào một trò chơi về thời gian. Họ nâng giá trước khi luật mới có hiệu lực, để mức giá cao hơn trở thành điểm khởi đầu cho hệ thống mới. Kết quả là: bạn nghĩ rằng mình sẽ được hưởng lợi từ luật mới, nhưng thực tế là giá đã được điều chỉnh trước, vì vậy bạn vẫn phải chi trả nhiều hơn. Đó thực sự là một chiến lược rất khôn ngoan từ phía nhà sản xuất thuốc.
Hơn nữa, ngay cả khi luật đã có hiệu lực, sẽ cần một khoảng thời gian để thực sự thay đổi cách thức hoạt động của hệ thống. Sẽ mất vài năm để hệ thống hoàn toàn thích ứng với những quy tắc mới.
Theo thông tin từ các công ty theo dõi giá như Marmur Analytics, không phải tất cả các loại thuốc đều tăng giá theo cùng một mức. Cụ thể:
Ai là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất?
Điều này đặc biệt gây khó khăn cho cộng đồng người Việt tại Mỹ, nơi mà nhiều người cao tuổi phụ thuộc vào Medicare Part D và rất nhạy cảm với sự biến động của giá thuốc.
Nếu bạn đang điều hành một doanh nghiệp nhỏ và cung cấp bảo hiểm sức khỏe cho nhân viên, chi phí bảo hiểm của bạn sẽ gia tăng do giá thuốc tăng cao. Công ty bảo hiểm sẽ chuyển gánh nặng này đến bạn thông qua việc tăng phí bảo hiểm. Bạn có thể buộc phải nâng phí bảo hiểm cho nhân viên, điều này có thể gây ra sự không hài lòng. Một lựa chọn khác là tăng copay hoặc deductible để giảm bớt chi phí cho công ty. Hoặc bạn có thể chuyển sang gói bảo hiểm thấp hơn để tiết kiệm chi phí. Tất cả những lựa chọn này đều có thể dẫn đến những tác động tiêu cực.
Dù luật mới sắp có hiệu lực, bạn vẫn cần chủ động bảo vệ bản thân bằng cách thực hiện một số bước cụ thể.
Thứ nhất, hỏi bác sĩ về thuốc generic. Thuốc generic rẻ hơn 70-90% so với thuốc thương hiệu, và chất lượng chính xác như nhau vì được FDA chứng nhận. Ví dụ, Lisinopril (generic) có giá 5-10 USD mỗi tháng, trong khi Prinivil có giá 100 USD trở lên. Nếu generic có sẵn, hãy dùng nó.
Thứ hai, kiểm tra GoodRx, SingleCare, hoặc các ứng dụng tương tự. Các ứng dụng này cho phép bạn so sánh giá của cùng một loại thuốc ở các nhà thuốc khác nhau, tìm coupon giảm giá từ nhà sản xuất, và sử dụng discount code để trả ít hơn. Ví dụ, một loại thuốc có thể giá 100 USD ở Walgreens nhưng chỉ 45 USD ở CVS với coupon từ GoodRx.
Thứ ba, hỏi PBM hoặc công ty bảo hiểm về "prior authorization". Nếu thuốc của bạn không được bảo hiểm, bạn có thể yêu cầu ủy quyền trước (một quy trình mà bác sĩ có thể trình bày lý do tại sao thuốc này cần thiết cho bạn với PBM). Đôi khi, PBM sẽ chấp thuận sau khi nhận được giải thích rõ ràng.
Thứ tư, kiểm tra xem thuốc của bạn có nằm trong 872 loại bị tăng giá hay không. Bạn có thể tìm danh sách đầy đủ trực tuyến từ CMS (Centers for Medicare & Medicaid Services) hoặc các trang như Drugs.com. Nếu thuốc của bạn nằm trong danh sách, bạn có thể chuyển sang thuốc khác nếu bác sĩ đồng ý, mua số lượng lớn (3 tháng, 6 tháng) trước khi giá tăng thêm, hoặc yêu cầu bác sĩ viết đơn cho phiên bản generic hoặc rẻ hơn.
Và thứ năm, nếu bạn đủ tuổi để tham gia Medicare, hãy nhớ xem xét lại kế hoạch Medicare Part D của mình mỗi năm. Mỗi năm, bạn có cơ hội để điều chỉnh gói Medicare Part D của mình. Với sự gia tăng giá thuốc, gói trước đây của bạn có thể không còn là lựa chọn tiết kiệm nhất. Hãy truy cập Medicare.gov để kiểm tra các gói khác nhau, so sánh mức copay cho các loại thuốc mà bạn đang sử dụng, và chuyển sang gói rẻ hơn nếu có thể.
Trong ngắn hạn, từ 6 đến 12 tháng tới, giá thuốc dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng khi nhà sản xuất nỗ lực "gom tiền" trước khi các quy định mới chính thức có hiệu lực. Các công ty PBM sẽ điều chỉnh chiến lược của mình để phù hợp với cơ cấu phí mới. Đồng thời, các công ty bảo hiểm cũng sẽ tăng phí để bù đắp cho chi phí thuốc cao hơn.
Trong khoảng thời gian từ 1 đến 3 năm tới, luật mới sẽ chính thức có hiệu lực. Mục tiêu chính là “bình thường hóa” thị trường. Các công ty PBM sẽ tìm kiếm những cách thức kiếm tiền khác, và nhiều người lo ngại rằng họ có thể tăng phí cốt lõi để bù đắp cho lợi nhuận bị mất. Một số công ty PBM nhỏ có thể phải đóng cửa do không thể thích ứng với mô hình kinh doanh mới này.
Trong một khoảng thời gian dài, từ 3 năm trở lên, khi hệ thống đã đi vào ổn định, chúng ta có thể chứng kiến một thị trường thuốc trở nên “bình thường” hơn. Giá thuốc có khả năng giảm khi mức độ cạnh tranh gia tăng, bởi vì giá sẽ trở nên rõ ràng hơn. Người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi từ sự minh bạch và cạnh tranh này. Tuy nhiên, điều này cũng có thể không xảy ra nếu các nhà sản xuất thuốc nắm giữ đủ sức mạnh chính trị để vận động cho việc bãi bỏ hoặc sửa đổi các quy định hiện hành.
