Analysis
Mỗi năm tại Mỹ, trong số 10 ca ung thư mới được chẩn đoán thì có 1 ca liên quan đến thừa cân hoặc béo phì. Đối với một số loại ung thư như ung thư nội mạc tử cung và ung thư gan, tỷ lệ này có thể đạt đến 50%.
Đây không phải là một lời cảnh báo chung chung. Dữ liệu này được trích dẫn từ một nghiên cứu được công bố trên tạp chí JAMA vào ngày 9 tháng 3 năm 2026, tổng hợp các bằng chứng khoa học về mối liên hệ giữa béo phì và ít nhất 13 loại ung thư, bao gồm ung thư đại tràng, tụy, buồng trứng, vú, tuyến giáp và thận.
Các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên nhân chủ yếu là viêm mãn tính ở mức độ thấp – một trạng thái viêm âm thầm, kéo dài và không gây đau đớn, nhưng vẫn liên tục kích thích sự phát triển của các tế bào bất thường.
Mô mỡ là một trong những loại mô phổ biến nhất trong cơ thể, và phần lớn các khối u ung thư hình thành ngay bên trong hoặc cạnh mô mỡ. Khi lượng mỡ dư thừa tạo ra một môi trường viêm mãn tính, nó cũng cung cấp các yếu tố tăng trưởng và mạch máu mới cho những tế bào bất thường đang phát triển.
Béo phì còn tác động theo nhiều cách khác: gây tổn thương DNA, làm chậm khả năng sửa chữa DNA; suy giảm hoạt động của các tế bào miễn dịch như natural killer cells và T cells, vốn chuyên nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư; và phá vỡ hệ vi sinh đường ruột, làm mất đi những vi khuẩn có lợi sản xuất phân tử chống viêm tự nhiên.
Các nhà khoa học đã xác định mười đặc điểm mà một tế bào cần có để trở thành tế bào ung thư, bao gồm khả năng phân chia vô hạn, khả năng kháng lại cái chết của tế bào và khả năng tự hình thành mạch máu. Theo nghiên cứu này, béo phì dường như thúc đẩy hầu hết trong số mười đặc điểm đó.
Một phát hiện thú vị là nguy cơ không chỉ liên quan đến trọng lượng của bạn, mà còn phụ thuộc vào thời gian bạn duy trì tình trạng đó. Càng kéo dài chỉ số BMI trong ngưỡng béo phì, môi trường viêm bên trong cơ thể càng trở nên khó đảo ngược.
Điều này lý giải tại sao việc giảm cân rồi lại tăng lên liên tục có thể gây hại nhiều hơn so với việc không làm gì cả. Mỗi chu kỳ co giãn mạnh của mô mỡ lại làm gia tăng viêm nhiễm và rối loạn các cơ chế tế bào. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc giảm hơn 10% trọng lượng cơ thể và duy trì một cách bền vững mới thực sự có ý nghĩa trong việc đảo ngược các tổn thương sinh học liên quan đến béo phì.
Nhóm nghiên cứu và các chuyên gia dinh dưỡng liên quan đưa ra một số chiến lược phòng ngừa cụ thể.
Các loại thuốc GLP-1 như Ozempic và Wegovy có khả năng giúp giảm từ 15 đến 20% trọng lượng cơ thể. Một nghiên cứu trên 1,6 triệu bệnh nhân tiểu đường type 2 tại Mỹ cho thấy rằng người sử dụng GLP-1 có nguy cơ thấp hơn đáng kể về 10 trong số 13 loại ung thư liên quan đến béo phì.
Tuy nhiên, một nhược điểm phổ biến là nguy cơ tăng cân trở lại sau khi ngừng sử dụng thuốc, nếu không kết hợp với việc thay đổi lối sống.
Phương pháp đơn giản nhất là chia đĩa thức ăn theo tỷ lệ: nửa đĩa là rau củ và trái cây đa dạng màu sắc, một phần tư là protein nạc, và một phần tư còn lại là ngũ cốc nguyên hạt. Việc hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và đường đơn không chỉ giúp giảm cân mà còn trực tiếp làm giảm tình trạng viêm trong cơ thể.
Theo khuyến nghị, mỗi tuần nên có ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa, kết hợp với việc tập luyện sức mạnh ít nhất hai lần. Điều quan trọng cần lưu ý là vận động không chỉ giúp đốt cháy calo mà còn kích thích các tế bào miễn dịch, những tế bào đang bị suy yếu do béo phì.
Người gốc Á, bao gồm cả người Việt, có thể đối mặt với nguy cơ cao hơn ở mức BMI thấp hơn so với người da trắng. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nguy cơ liên quan đến chuyển hóa và tim mạch ở người châu Á bắt đầu gia tăng từ mức BMI khoảng 23, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng 30 được sử dụng để định nghĩa béo phì trong các tiêu chuẩn thông thường.
Điều này có nghĩa là nếu bạn cảm thấy mình "không béo" theo cách nhìn thông thường, nhưng lại có vòng bụng lớn hoặc mức mỡ nội tạng cao, bạn vẫn có thể đang phải đối mặt với những tác động sinh học mà bài viết này đã đề cập. Đây là một câu hỏi quan trọng để thảo luận với bác sĩ gia đình trong lần hẹn tới, đặc biệt nếu bạn có tiền sử gia đình về ung thư hoặc tiểu đường.
Phòng bệnh không nhất thiết phải áp dụng những biện pháp phức tạp. Đôi khi, mọi thứ bắt đầu từ việc hiểu rõ hơn về những gì đang diễn ra trong cơ thể và lý do tại sao điều này lại quan trọng hơn so với con số trên cân.
