Nếu phải kể tên một dự án hạ tầng nổi tiếng nhất California vì chậm tiến độ và liên tục đội vốn, California High-Speed Rail chắc chắn sẽ nằm trong danh sách đó.

Kể khi được phê duyệt vào năm 2008, dự án đã trải qua nhiều đời thống đốc, nhiều đời tổng thống Mỹ, cùng không ít lần điều chỉnh kế hoạch, tăng chi phí và vấp phải những tranh cãi kéo dài.

Thế nhưng đến nay, California vẫn chưa từ bỏ mục tiêu xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của nước Mỹ.

‍

Vì sao dự án gây nhiều tranh cãi?

Năm 2008, dự án California High-Speed Rail được kỳ vọng sẽ kết nối San Francisco với Los Angeles bằng tàu cao tốc, giúp rút ngắn thời gian di chuyển và giảm áp lực giao thông. Khi đó, tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 33 tỷ USD.

Tuy nhiên, sau nhiều lần điều chỉnh, chi phí dự án hiện được dự báo đã vượt 100 tỷ USD, trong khi tiến độ xây dựng cũng chậm hơn đáng kể so với kế hoạch ban đầu.

Chính việc liên tục đội vốn và kéo dài thời gian thi công đã khiến California High-Speed Rail nhiều năm qua trở thành tâm điểm tranh luận, đặc biệt mỗi khi bang California hoặc chính phủ liên bang xem xét các khoản ngân sách và tài trợ mới.

‍

Bị cắt tài trợ nhưng vẫn tiếp tục tìm nguồn vốn

Dù bị chính quyền Trump cắt khoảng 4 tỷ USD tiền tài trợ vào năm ngoái, Cơ quan Đường sắt Cao tốc California (HSRA) vẫn tiếp tục tìm nguồn vốn để duy trì dự án.

Thay vì thu hẹp quy mô, HSRA vẫn tiếp tục tìm kiếm các nguồn vốn mới để duy trì tiến độ xây dựng.

Hiện HSRA đã nộp hồ sơ xin gần 396 triệu USD từ một chương trình tài trợ liên bang để xây dựng đoạn đường sắt dài khoảng 30 dặm nối Madera County với Merced. Bang California cũng dự kiến bổ sung gần 100 triệu USD nếu khoản tài trợ này được phê duyệt.

‍

Vì sao California vẫn quyết tâm theo đuổi dự án?

Dù liên tục đội vốn và chậm tiến độ, California vẫn xem đường sắt cao tốc là một khoản đầu tư dài hạn cho hệ thống hạ tầng của tiểu bang.

Những người ủng hộ cho rằng khi hoàn thành, tuyến đường sắt sẽ giúp giảm áp lực lên các tuyến xa lộ và sân bay nội địa, đồng thời tạo thêm lựa chọn di chuyển nhanh giữa những thành phố lớn. Quá trình xây dựng cũng được kỳ vọng sẽ tạo hàng nghìn việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế tại Central Valley, khu vực đang là trọng tâm của dự án.

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng dự án đã mất quá nhiều thời gian và chi phí so với kế hoạch ban đầu. Trong nhiều năm qua, Tổng thống Donald Trump nhiều lần gọi California High-Speed Rail là một "train to nowhere", khi phần lớn công trình hiện vẫn tập trung tại Central Valley thay vì kết nối trực tiếp San Francisco và Los Angeles như cam kết ban đầu.

Chính việc liên tục điều chỉnh ngân sách và tiến độ cũng khiến nhiều người hoài nghi liệu dự án có thể hoàn thành đúng như kỳ vọng hay không.

‍

Bao giờ tuyến đường sắt cao tốc mới hoàn thành?

Đến nay, câu hỏi này vẫn chưa có lời đáp.

HSRA cho biết dự án sẽ tiếp tục được triển khai và cơ quan này đang làm việc với chính phủ liên bang, đồng thời tìm kiếm thêm nguồn vốn từ bang và khu vực tư nhân để duy trì tiến độ.

Theo CEO Ian Choudri, hầu hết các hệ thống đường sắt cao tốc thành công trên thế giới đều nhận được sự đầu tư lâu dài từ chính phủ trung ương. Ông cho rằng California High-Speed Rail cũng nên được nhìn nhận như một dự án hạ tầng quốc gia, thay vì chỉ là chủ đề của các cuộc tranh luận chính trị.

Sau gần hai thập kỷ, dự án vẫn còn nhiều việc phải làm trước khi có thể đưa vào khai thác. Có thể sẽ mất thêm nhiều năm nữa để hành khách được ngồi trên chuyến tàu đầu tiên, nhưng ở thời điểm hiện tại, California vẫn chưa có dấu hiệu từ bỏ tham vọng xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của nước Mỹ.

‍