Cử tri California sẽ quyết định 14 Proposition trong cuộc tổng tuyển cử diễn ra vào ngày 3/11/2026. Đây là những đề xuất được đưa lên lá phiếu thông qua sáng kiến của cử tri hoặc do Cơ quan Lập pháp California thông qua, với phạm vi ảnh hưởng rộng đến nhiều lĩnh vực như nhà ở, thuế, giáo dục, y tế, bầu cử và hạ tầng.

Trong số các đề xuất năm nay, Proposition 40 về việc đánh thuế đối với các tỷ phú thu hút nhiều sự chú ý nhất. Tuy nhiên, cử tri cũng sẽ phải đưa ra quyết định đối với nhiều vấn đề quan trọng khác, từ chương trình hỗ trợ mua nhà lần đầu đến yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân khi bỏ phiếu.

Chiến dịch vận động cho các Proposition năm nay cũng được đánh giá là một trong những cuộc cạnh tranh tốn kém nhất trong lịch sử California. Theo các báo cáo tài chính, các tổ chức ủng hộ và phản đối đã huy động hơn 100 triệu USD và con số này được dự báo sẽ còn tăng trong những tháng trước ngày bầu cử.

‍

Nhà ở tiếp tục là một trong những ưu tiên hàng đầu

Khủng hoảng nhà ở vẫn là chủ đề nổi bật trên lá phiếu năm nay.

Proposition 1 đề xuất phát hành trái phiếu trị giá 11,25 tỷ USD để xây dựng thêm nhà ở giá phải chăng trên toàn tiểu bang. Nguồn vốn này sẽ được sử dụng cho nhiều chương trình khác nhau, bao gồm hỗ trợ cựu chiến binh, người vô gia cư, sinh viên, lao động nông nghiệp và các cộng đồng người bản địa.

Bên cạnh đó, Proposition 37 hướng đến việc giúp các gia đình có thu nhập trung bình mua nhà thông qua chương trình hỗ trợ tiền đặt cọc. Nếu được thông qua, người mua đủ điều kiện có thể vay tới 17% giá trị căn nhà dưới hình thức khoản vay thế chấp thứ hai do tiểu bang quản lý.

‍

Thuế là chủ đề gây nhiều tranh luận

Nhiều Proposition năm nay liên quan trực tiếp đến chính sách thuế của California.

Proposition 3 đề xuất duy trì vĩnh viễn khoản thuế bổ sung đối với người có thu nhập cao, thay vì để chính sách này hết hiệu lực vào năm 2031. Nguồn thu sẽ tiếp tục được sử dụng để hỗ trợ trường học, cao đẳng cộng đồng và duy trì các chương trình chăm sóc sức khỏe khi ngân sách suy giảm.

Trong khi đó, Proposition 40 đề xuất áp dụng mức thuế một lần 5% đối với cá nhân và quỹ tín thác có tổng tài sản trên 1 tỷ USD. Phần lớn nguồn thu sẽ được dành cho lĩnh vực y tế, phần còn lại hỗ trợ các chương trình thực phẩm và giáo dục.

Đề xuất này nhận được sự ủng hộ của một số tổ chức lao động trong ngành y tế, nhưng cũng vấp phải phản đối từ Thống đốc Gavin Newsom, nhiều doanh nghiệp và một số tổ chức giáo dục. Những người phản đối cho rằng sắc thuế mới có thể khiến các cá nhân có tài sản lớn chuyển khỏi California và ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách trong tương lai.

Liên quan đến đề xuất này, Proposition 41 và Proposition 42 được đưa lên lá phiếu nhằm hạn chế hoặc vô hiệu hóa việc áp dụng thuế đối với tài sản của các tỷ phú nếu cả hai bên cùng được cử tri thông qua.

‍

Đề xuất thay đổi quy định bầu cử

Một trong những Proposition nhận được nhiều sự quan tâm là Proposition 39, yêu cầu cử tri phải xuất trình giấy tờ tùy thân do chính phủ cấp khi bỏ phiếu trực tiếp.

Đối với hình thức bỏ phiếu qua thư, cử tri sẽ phải cung cấp bốn số cuối của giấy tờ tùy thân đã sử dụng khi đăng ký bỏ phiếu.

Những người ủng hộ cho rằng quy định này sẽ tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin vào hệ thống bầu cử. Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ quyền bầu cử cho rằng quy định mới có thể khiến một số cử tri đủ điều kiện gặp khó khăn khi tham gia bầu cử và làm tăng chi phí tổ chức bầu cử trên toàn tiểu bang.

‍

Thay đổi cách tổ chức bầu cử bãi nhiệm

Proposition 5 đề xuất sửa đổi quy trình tổ chức các cuộc bầu cử bãi nhiệm (recall election).

Theo quy định hiện hành, cử tri vừa quyết định có bãi nhiệm một quan chức hay không, vừa bỏ phiếu chọn người thay thế trong cùng một cuộc bầu cử.

Nếu Proposition 5 được thông qua, cử tri sẽ chỉ bỏ phiếu về việc bãi nhiệm. Nếu quan chức bị bãi nhiệm, vị trí đó sẽ được bổ nhiệm hoặc tổ chức một cuộc bầu cử riêng theo quy định hiện hành.

Đề xuất này được đưa ra sau cuộc bầu cử bãi nhiệm Thống đốc Gavin Newsom vào năm 2021.

‍

Đầu tư cho y tế, nghiên cứu và cải cách hành chính

Ngoài các vấn đề về thuế và nhà ở, lá phiếu năm nay còn bao gồm nhiều đề xuất liên quan đến lĩnh vực y tế và hoạt động của chính quyền.

Proposition 38 đề xuất phát hành trái phiếu trị giá 8,4 tỷ USD để hỗ trợ nghiên cứu về miễn dịch học và liệu pháp miễn dịch, với kỳ vọng thúc đẩy việc điều trị các bệnh như ung thư, Alzheimer và bệnh tim.

Proposition 44 đặt ra yêu cầu các trung tâm y tế cộng đồng phải dành ít nhất 90% doanh thu cho hoạt động chăm sóc bệnh nhân thay vì chi phí quản lý và hành chính.

Trong khi đó, Proposition 45 đề xuất cải cách California Environmental Quality Act (CEQA) nhằm rút ngắn thời gian xem xét môi trường đối với các dự án được xem là thiết yếu như nhà ở, giao thông, năng lượng, nước và y tế.

‍

Cử tri sẽ quyết định hướng đi của California

Các Proposition luôn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống dân chủ trực tiếp của California, cho phép cử tri quyết định nhiều chính sách lớn thay vì chỉ thông qua các nhà lập pháp.

Những đề xuất xuất hiện trên lá phiếu năm 2026 trải dài từ chính sách nhà ở, thuế, giáo dục và y tế đến cải cách bầu cử và đầu tư hạ tầng. Kết quả cuộc bỏ phiếu sẽ ảnh hưởng đến ngân sách tiểu bang, hoạt động của chính quyền và đời sống của hàng triệu cư dân California trong nhiều năm tới.