Analysis
Homekey Chương trình của California mua lại khách sạn, motel và công trình trống để chuyển đổi thành nhà ở cho người vô gia cư, với ngân sách $3.8B.
Project Roomkey Chương trình tiền thân của Homekey - đưa người vô gia cư vào phòng khách sạn tạm thời trong COVID-19.
Local capacity Năng lực địa phương - khả năng của local government/organizations trong việc execute, manage, và sustain projects.
Khi COVID-19 làm gián đoạn mọi thứ ở California, bang này cũng đối mặt với một cuộc khủng hoảng đã kéo dài nhiều năm: tình trạng vô gia cư ngày càng nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, California triển khai Homekey dưới sự dẫn dắt của Gavin Newsom, với một cách tiếp cận khác thường: mua lại khách sạn, nhà nghỉ và cáccông trình bỏ trống để chuyển đổi thành nhà ở nhanh chóng.
Thay vì xây dựng nhà mới phải mất nhiều năm, Homekey đặt cược vào tốc độ. Bang cấp tiền trực tiếp cho địa phương để mua và cải tạo những công trình không người ở, với kỳ vọng có thể đưa người dân thoát khỏi tình trạng vô gia cư trong thời gian ngắn.
Tổng ngân sách của chương trình vượt hơn 3.8 tỷ USD, trở thành một trong những sáng kiến nhà ở lớn nhất lịch sử California.
Homekey không được phát triển trong điều kiện bình thường. Nó được triển khai trong giai đoạn cao điểm của đại dịch, khi hệ thống shelter quá tải và các thành phố phải tìm giải pháp khẩn cấp.
Theo CalMatters, chương trình đã mở rộng dựa trên nền tảng của Project Roomkey, một nỗ lực trước đó nhằm đưa người vô gia cư vào các phòng khách sạn tạm thời.
Nhận ra tiềm năng trong việc giải quyết vấn đề vô gia cư, Homekey đã được phát triển mạnh mẽ hơn: chuyển đổi những không gian tạm thời thành chỗ ở lâu dài.
Cách tiếp cận này biến chính quyền địa phương thành “developer đắc dĩ”, buộc họ phải đồng thời giải quyết việc thu mua bất động sản, cải tạo và quản lý các dịch vụ xã hội.
Trong những năm đầu, Homekey tạo ra một kết quả mà nhiều chương trình trước đó không đạt được: tốc độ.
Ở nhiều thành phố, những tòa motel cũ nhanh chóng biến thành nơi ở ổn định, đặc biệt trong giai đoạn COVID-19 khi nhu cầu chỗ ở tăng mạnh.
Một số khu vực đã báo cáo rằng việc kết hợp nhà ở với các dịch vụ hỗ trợ như tư vấn, chăm sóc sức khỏe và quản lý giúp nhiều người nhanh chóng ổn định cuộc sống hơn.
Nếu nhìn tổng thể, Homekey có vẻ như một thành công về mặt số lượng. Nhưng khi đi sâu vào tiến độ thực tế của từng dự án, kết quả trở nên phức tạp hơn nhiều.
Không phải dự án nào cũng đi đúng hướng. Nhiều dự án bị chậm, đội chi phí hoặc rơi vào trạng thái đình trệ kéo dài.
Theo dữ liệu tổng hợp, thực tế cho thấy:
Điểm đáng chú ý là những con số này không tập trung vào một khu vực cụ thể, mà trải rộng trên nhiều địa phương khác nhau, cho thấy mức độ chênh lệch lớn trong năng lực triển khai.
Homekey được thiết kế với một mục tiêu rất rõ: rút ngắn tối đa thời gian để tạo ra nhà ở. Thay vì đi theo quy trình xây dựng truyền thống vốn kéo dài nhiều năm, chương trình cho phép các địa phương mua lại bất động sản sẵn có và triển khai nhanh hơn nhiều.
Nhưng khi thời gian bị rút ngắn mạnh như vậy, một vấn đề bắt đầu xuất hiện: các bước chuẩn bị kỹ thuật và tài chính không còn đủ “độ sâu” như thông thường.
Trong nhiều trường hợp, địa phương buộc phải đưa ra quyết định khá nhanh, đôi khi khi chưa có đầy đủ thiết kế chi tiết hoặc chưa hoàn tất đánh giá chi phí toàn diện. Một số dự án thậm chí được chốt mua trước khi quá trình kiểm tra hiện trạng công trình được thực hiện đầy đủ.
Sự đánh đổi này dẫn đến những hệ quả khá rõ ràng trong quá trình triển khai:
Từ góc nhìn của nhiều nhà phát triển và quan chức địa phương, Homekey đặt họ vào một thế khó: phải chọn giữa tốc độ và độ chính xác. Và trong phần lớn trường hợp, chương trình đã ưu tiên tốc độ hơn tất cả các yếu tố còn lại.
Khi nhìn vào các dự án Homekey, một điều khá rõ là chương trình không tự đảm bảo thành công. Cùng một nguồn ngân sách và cùng một mô hình, nhưng kết quả lại rất khác nhau tùy nơi triển khai.
Lý do nằm ở chỗ Homekey không hoạt động như một hệ thống nhà ở “trọn gói”. Thay vào đó, nó giống một khoản vốn khởi động. Cách mỗi địa phương sử dụng khoản vốn đó quyết định dự án sẽ đi xa đến đâu.
Ở những khu vực hoạt động hiệu quả, các dự án thường không chỉ phụ thuộc vào nguồn tài chính từ Homekey. Họ chủ động tăng cường thêm nguồn lực và phát triển một hệ thống hỗ trợ đi kèm.
Điều này thường bao gồm:
Những yếu tố này giúp dự án không chỉ dừng lại ở bước khởi động và bắt đầu, mà còn có thể duy trì hoạt động ổn định.
Ngược lại, các dự án chỉ dựa chủ yếu vào ngân sách Homekey thường dễ gặp vấn đề sau khi hoàn thành xây dựng. Khi chi phí vận hành vượt quá dự toán ban đầu, hoặc khi không có thêm nguồn hỗ trợ, nhiều nơi rơi vào tình trạng thiếu tài chính hoặc hoạt động không ổn định.
Nói cách khác, Homekey tạo ra cơ hội, nhưng không tự tạo ra hệ thống vận hành. Thành công cuối cùng phụ thuộc rất nhiều vào năng lực và nguồn lực của từng địa phương.
Homekey vẫn được xem là một trong những nỗ lực tham vọng nhất của California trong việc giải quyết tình trạng vô gia cư. Nó chứng minh rằng việc tạo ra nhà ở nhanh là có thể, ngay cả trong một hệ thống vốn nổi tiếng chậm và phức tạp.
Nhưng đồng thời, chương trình cũng cho thấy giới hạn của cách tiếp cận dựa trên tốc độ.
Khi các dự án thành công, chúng mang lại tác động rõ rệt cho người dân. Nhưng khi thất bại, hậu quả kéo dài nhiều năm và rất khó sửa chữa.
Điều còn lại là một câu hỏi lớn hơn: liệu California có thể biến mô hình này thành một hệ thống bền vững, hay đây chỉ là một giải pháp khẩn cấp trong một giai đoạn đặc biệt.
.jpg)
