LEAGUE CITY, Texas – Thống đốc Greg Abbott vừa tuyên bố một kế hoạch táo bạo: đại tu toàn bộ hệ thống thuế nhà đất của bang, và đặc biệt là xóa bỏ hoàn toàn khoản thuế nhà đất dành cho các học khu. Đây là đề xuất gây chấn động, nhưng liệu nó có khả thi?

‍

Tại sao thuế nhà đất lại trở thành gánh nặng?

Để hiểu được tầm quan trọng của đề xuất này, trước hết cần biết cách Texas thu thuế nhà đất. Khác với nhiều bang khác, Texas không đánh thuế thu nhập cá nhân. Thay vào đó, chính quyền địa phương - từ thành phố, quận cho đến các học khu - đều dựa vào thuế nhà đất để vận hành.

Vấn đề là mấy năm gần đây, hóa đơn thuế cứ tăng vọt. Giá nhà đất leo thang không ngừng, trong khi chi tiêu công ở địa phương ngày càng phình to. Kết quả là nhiều chủ nhà dù chẳng làm gì với tài sản của mình, nhưng năm nào cũng phải trả thuế cao hơn. Đặc biệt, khoản thuế dành cho trường học thường chiếm tới hơn một nửa tổng số tiền phải nộp, khiến gánh nặng ngày càng nặng nề.

‍

Giải pháp của Thống đốc Abbott

Nhận thấy sự bức xúc của người dân, Thống đốc Abbott đưa ra kế hoạch ba bước. Đầu tiên là siết chặt chi tiêu của chính quyền địa phương để ngăn chặn tình trạng "tiêu hoang". Thứ hai, bắt buộc phải hỏi ý kiến dân trước mỗi lần tăng thuế, tránh việc tăng thuế một cách tùy tiện. Và quan trọng nhất, dần dần xóa bỏ hoàn toàn khoản thuế nhà đất của học khu.

Ý tưởng cốt lõi là thay vì để các học khu tự thu thuế, bang Texas sẽ gánh toàn bộ chi phí cho giáo dục công. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đây chính là điểm khó nhất của cả kế hoạch.

‍

Bài toán tiền bạc nan giải

Vấn đề lớn nhất nằm ở chỗ: tiền đâu ra? Hiện tại, khoản thuế nhà đất dành cho giáo dục mỗi năm đóng góp hàng chục tỷ đô la cho hệ thống trường công. Đây là nguồn thu khổng lồ, và nếu bỏ đi, bang phải tìm cách bù vào.

Nhưng Texas lại tự hào là bang không đánh thuế thu nhập cá nhân. Ngân sách chủ yếu dựa vào thuế bán hàng và thuế nhà đất ở cấp địa phương. Vậy nếu xóa một nguồn thu lớn như vậy, bang sẽ phải làm gì? Tăng thuế bán hàng? Cắt giảm chi tiêu công? Hay đánh thuế mới? Mỗi phương án đều gây tranh cãi và khó thực hiện, nhất là khi dân số đang tăng nhanh và nhu cầu giáo dục ngày càng lớn.

‍

Con đường còn dài phía trước

Quan trọng hơn, đây mới chỉ là đề xuất chứ chưa phải luật. Để biến thành hiện thực, kế hoạch này phải vượt qua nhiều rào cản. Trước hết, Quốc hội bang phải thông qua, và đây không phải chuyện dễ dàng khi có nhiều ý kiến trái chiều. Tiếp theo, rất có thể phải sửa đổi Hiến pháp bang Texas, điều này đòi hỏi sự đồng thuận rộng rãi. Cuối cùng, nhiều khả năng phải tổ chức trưng cầu dân ý để cử tri quyết định.

Thêm vào đó, theo lịch họp của cơ quan lập pháp bang, những thay đổi lớn như thế này khó có thể xảy ra trước năm 2027. Nghĩa là ngay cả trong trường hợp thuận lợi nhất, người dân Texas vẫn phải chờ đợi ít nhất vài năm nữa mới thấy kết quả.

‍

Tham vọng hay viển vông?

Nhiều chuyên gia về thuế nhận định đây là tham vọng quá lớn. Họ cho rằng dù ý tưởng nghe hấp dẫn, nhưng thực tế sẽ gặp vô số trở ngại - từ chính trị, tài chính cho đến pháp lý. Ngay cả khi được thông qua, quá trình triển khai cũng có thể kéo dài nhiều năm và phải điều chỉnh liên tục.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng đề xuất này phản ánh một tầm nhìn lớn hơn việc đơn thuần giảm thuế. Nó đặt ra câu hỏi về cách Texas tài trợ cho giáo dục, về vai trò của bang và địa phương, và về việc liệu có thể giảm bớt sự lệ thuộc vào thuế tài sản hay không.

‍

Kết luận

Nếu Texas thực sự làm được điều này, đây sẽ là một trong những cải cách tài chính đáng chú ý nhất ở Mỹ trong nhiều năm qua. Nhưng giữa lý tưởng và hiện thực vẫn còn một khoảng cách rất xa. Người dân Texas giờ đây chỉ có thể chờ xem liệu tham vọng này có trở thành sự thật, hay chỉ là một lời hứa suông trong chiến dịch chính trị.

‍