Trong vài năm gần đây, Blockchain payments – đặc biệt thông qua stablecoin – ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể về giá trị giao dịch. Ở một số thị trường và use case cụ thể, khối lượng thanh toán on-chain đã đạt quy mô tương đương các hệ thống thanh toán truyền thống.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng này chủ yếu diễn ra trong phạm vi tài chính và đầu tư, chưa phản ánh mức độ chấp nhận rộng rãi trong hoạt động kinh doanh hằng ngày. Blockchain xuất hiện nhiều trong chiến lược công nghệ, nhưng lại hiếm khi trở thành một lớp thanh toán tiêu chuẩn trong vận hành doanh nghiệp.

Sự chênh lệch này cho thấy vấn đề không nằm ở tốc độ giao dịch hay chi phí, mà ở cấu trúc hạ tầng và khả năng tích hợp vào hệ thống kinh doanh hiện hữu.

1. Vì sao Blockchain payments khó mở rộng trong môi trường doanh nghiệp?

Các blockchain như Ethereum, Solana hay Sui được phát triển như những hệ thống độc lập. Mỗi mạng lưới có phương thức riêng để xử lý, ghi nhận, và hoàn tất giao dịch thanh toán. Những khác biệt này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách các doanh nghiệp triển khai và quản lý dòng tiền.

Vấn đề then chốt là hiện nay, thanh toán qua Blockchain đang thiếu một tiêu chuẩn vận hành thống nhất, đặc biệt là ở các lớp mà doanh nghiệp và tổ chức tài chính quan tâm.

Cụ thể, việc tiêu chuẩn hóa vẫn chưa rõ ràng ở ba khía cạnh chính:

• Dữ liệu giao dịch: cách thức mô tả một giao dịch thanh toán để phục vụ cho kế toán, đối soát và báo cáo.
• Tích hợp hệ thống: khả năng kết nối với ERP, kế toán, treasury và các hệ thống nội bộ khác.
• Tuân thủ pháp lý: các yêu cầu liên quan đến KYC, AML, lưu trữ và truy xuất dữ liệu.

Khi các tiêu chuẩn này chưa được thống nhất, mỗi blockchain thực chất trở thành một hệ thống thanh toán độc lập. Điều này khiến cho doanh nghiệp không thể triển khai thanh toán qua Blockchain một cách mở rộng và lặp lại như các phương thức như thẻ hay chuyển khoản ngân hàng.

‍

‍

2. Tác động thực tế đến doanh nghiệp

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Blockchain payments hiện chưa phải là một hạ tầng giúp đơn giản hóa vận hành, mà ngược lại, đang tạo thêm một lớp phức tạp mới trong quản lý tài chính.

Chi Phí Triển Khai và Vận Hành

Đầu tiên là về chi phí triển khai và vận hành. Mỗi blockchain yêu cầu một quy trình tích hợp, giám sát và đối soát riêng biệt. Khi số lượng mạng lưới gia tăng, chi phí kỹ thuật và kiểm soát nội bộ cũng tăng theo, trong khi lợi ích về tốc độ và phí giao dịch không đủ để bù đắp cho sự phức tạp này.

Kế Toán và Tuân Thủ

Vấn đề thứ hai liên quan đến kế toán và tuân thủ. Do thiếu tiêu chuẩn dữ liệu thống nhất, các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định bản chất của một giao dịch trên blockchain: liệu đó là thanh toán thương mại, giao dịch tài chính hay hoạt động đầu tư. Sự mơ hồ này tạo ra rủi ro trong việc ghi nhận doanh thu, lập báo cáo thuế và đáp ứng yêu cầu kiểm toán, đặc biệt đối với các doanh nghiệp chịu sự giám sát chặt chẽ.

Quản Trị Dòng Tiền

Cuối cùng là khả năng quản trị dòng tiền. Doanh thu phân tán trên nhiều blockchain khiến việc tập trung vốn và dự báo dòng tiền trở nên kém hiệu quả. Trong nhiều trường hợp, tiền có thể tồn tại trên blockchain nhưng không thể được triển khai linh hoạt cho các mục tiêu tài chính khác, làm giảm hiệu suất sử dụng vốn.

‍

‍

3. Tương Lai của Thanh Toán Blockchain

Trong dài hạn, sự phát triển của thanh toán Blockchain sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc blockchain nào nhanh hơn hay có phí thấp hơn, mà còn dựa vào khả năng xây dựng một lớp hạ tầng thanh toán có thể kết hợp với hệ thống tài chính hiện tại.

Khả năng tương thích ở đây không chỉ dừng lại ở vấn đề cross-chain, mà còn liên quan đến sự hòa hợp giữa thanh toán Blockchain và các hệ thống doanh nghiệp truyền thống. Điều này bao gồm việc dữ liệu on-chain có thể được đọc, phân loại và xử lý giống như dữ liệu thanh toán truyền thống.

Những hệ sinh thái giải quyết tốt những vấn đề này sẽ có những lợi thế rõ ràng:

• Doanh nghiệp có thể triển khai nhanh chóng hơn và giảm thiểu rủi ro vận hành
• Ngân hàng và cơ quan quản lý sẽ dễ dàng hơn trong việc giám sát và chấp nhận
• Thanh toán Blockchain có khả năng mở rộng từ các trường hợp sử dụng chuyên biệt sang thanh toán quy mô lớn

Ngược lại, những blockchain phát triển theo hướng độc lập, thiếu tiêu chuẩn tích hợp và tuân thủ, sẽ gặp khó khăn trong việc trở thành một phần của hạ tầng tài chính chính thống.

‍

‍

Kết luận

Blockchain payments đã thể hiện rõ ràng khả năng công nghệ và quy mô dòng tiền. Tuy nhiên, để trở thành một nền tảng thanh toán phổ biến, cần chú trọng phát triển từ việc tối ưu hóa từng blockchain riêng lẻ sang việc xây dựng các tiêu chuẩn chung phục vụ cho doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý.

Trong bức tranh dài hạn, lợi thế sẽ không thuộc về blockchain nhanh nhất, mà là hệ sinh thái hỗ trợ để blockchain payments trở nên dễ dàng triển khai, quản lý và tuân thủ ở quy mô lớn.

‍