Có một câu hỏi mà tôi thường tự hỏi: Tại sao những điều đơn giản nhất lại khó làm nhất?
Bạn biết mình cần ngủ đủ giấc, nhưng vẫn cứ thức khuya để lướt điện thoại. Bạn hiểu rằng nên dành thời gian cho gia đình, nhưng lại liên tục nhận thêm công việc. Bạn nhận ra rằng cần tập thể dục, nhưng chiếc ghế sofa lại luôn cám dỗ bạn mỗi tối. Điều kỳ lạ là: chúng ta không thiếu kiến thức. Chúng ta biết rõ điều gì là đúng. Vấn đề chỉ là chúng ta không hành động.
Nhà tâm lý học Daniel Kahneman từng nói: “Con người không phải là những cỗ máy suy nghĩ có cảm xúc. Chúng ta là những cỗ máy cảm xúc có khả năng suy nghĩ.” Câu nói này lý giải nhiều điều về việc tại sao kiến thức không luôn dẫn đến hành động, và vì sao những điều hiển nhiên thường bị chúng ta bỏ qua.
Tôi có một người bạn làm bác sĩ. Anh ấy thường xuyên tư vấn cho bệnh nhân về chế độ ăn uống lành mạnh mỗi ngày. Thế nhưng, khi về nhà, anh lại chọn ăn mì tôm và uống nước ngọt. “Tôi biết điều đó không tốt,” anh thường chia sẻ với tôi, “nhưng sau một ngày dài, tôi chỉ muốn một thứ gì đó nhanh chóng và tiện lợi.”
Và có vẻ như câu chuyện này không có gì nổi bật. Nó thực sự giống như câu chuyện của tất cả chúng ta.
Vấn đề không phải là chúng ta thiếu thông tin. Thực tế là, chúng ta đang sống trong một thời đại bùng nổ thông tin. Bạn có thể tìm thấy câu trả lời cho hầu hết mọi câu hỏi chỉ trong vài giây. Tuy nhiên, việc có được câu trả lời không đồng nghĩa với việc bạn sẽ áp dụng nó vào thực tế.
Tâm lý học định nghĩa khoảng cách giữa "biết" và "làm" là "khoảng cách hành vi". Khoảng cách này thường lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung.
Hãy hình dung rằng bạn quyết định cải thiện chế độ ăn uống của mình. Bạn tìm đọc sách, xem video, và lên kế hoạch. Động lực của bạn đang ở mức cao nhất. Nhưng khi bạn trở về nhà, mở tủ lạnh ra, bạn lại thấy toàn đồ ăn vặt. Người bạn cùng phòng gọi pizza, và mùi hương thơm phức của mùi bánh nướng lan tỏa khắp căn nhà.
Trong khoảnh khắc đó, tất cả kiến thức của bạn về dinh dưỡng đều tan biến. Không phải vì bạn quên, mà vì môi trường đang nói với bạn một điều hoàn toàn khác.
Chúng ta thường cho rằng việc thay đổi hành vi là một vấn đề liên quan đến ý chí. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng môi trường ảnh hưởng đến hành vi của chúng ta nhiều hơn bất kỳ yếu tố nào khác. Vì vậy:
Đây không phải là một chiêu trò tâm lý. Đây là phương pháp bạn sử dụng để xây dựng cuộc sống, giúp những điều hiển nhiên trở nên dễ dàng thực hiện hơn.
Não bộ của con người được thiết kế để ưu tiên những gì đang xảy ra ngay lập tức thay vì những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Đây là một di sản tiến hóa từ thời xa xưa, khi tổ tiên của chúng ta phải tập trung vào việc tìm kiếm thực phẩm cho hôm nay thay vì lo lắng về mùa đông sắp tới.
Nhưng vấn đề là: thế giới hiện đại không còn vận hành theo cách đó nữa. Những quyết định quan trọng nhất trong cuộc sống - như học một kỹ năng mới, xây dựng mối quan hệ, và chăm sóc sức khỏe - không mang lại kết quả ngay lập tức. Chúng cần sự kiên nhẫn và những hy sinh nhỏ nhặt mỗi ngày.
Nhưng bộ não của chúng ta không thích điều đó. Nó khao khát những phần thưởng ngay lập tức. Đó là lý do vì sao việc xem một tập phim giải trí luôn dễ dàng hơn so với việc đọc một chương sách khó khăn. Tại sao việc thưởng thức một bữa ăn ngon lại hấp dẫn hơn việc chuẩn bị một bữa ăn lành mạnh. Tại sao việc nằm dài trên giường lại thoải mái hơn việc ra ngoài tập thể dục.
Người Hy Lạp cổ đại gọi tình trạng này là “akrasia” - hành động trái ngược với những gì bạn biết là đúng. Khái niệm này đã tồn tại suốt hàng nghìn năm.
Vậy làm thế nào để vượt qua những trở ngại này? Mặc dù bạn không thể thay đổi cách mà bộ não hoạt động, nhưng bạn có thể điều chỉnh cách thức bạn thiết lập các phần thưởng. Hãy tạo ra những cột mốc nhỏ trên con đường dài. Chẳng hạn, nếu bạn đang học một ngôn ngữ mới, đừng chỉ đặt mục tiêu "nói lưu loát sau một năm." Thay vào đó, hãy ăn mừng mỗi khi bạn học được 10 từ mới, hoàn thành một bài học, hoặc có được cuộc trò chuyện đầu tiên bằng ngôn ngữ đó.
Có một thí nghiệm nổi tiếng trong lĩnh vực tâm lý học: Một nhóm người được hỏi rằng họ sẽ chọn nhận ngay 50,000 USD hôm nay hay 100,000 USD sau một năm. Đa số đã quyết định chọn 50,000 USD ngay lập tức.
Nhưng khi đặt câu hỏi tương tự với khoảng cách xa hơn - lựa chọn 50,000 USD trong năm năm hay 100,000 USD trong sáu năm - hầu hết mọi người sẽ chọn chờ thêm một năm để nhận 100,000 USD.
Điều này cho thấy điều gì? Chúng ta thường nhận thức được giá trị của sự kiên nhẫn trong lý thuyết, nhưng lại gặp khó khăn trong việc áp dụng nó vào thực tế khi đối mặt với áp lực trước mắt.
Những điều hiển nhiên thường cần có sự nhất quán. Việc tập thể dục hàng ngày trong ba tháng sẽ mang lại sự thay đổi cho cơ thể bạn, trong khi chỉ một buổi tập sẽ không có tác dụng gì. Gọi điện cho cha mẹ mỗi tuần sẽ làm vững chắc mối quan hệ, nhưng một cuộc gọi dài không thể thay thế cho sự hiện diện thường xuyên. Viết 200 từ mỗi ngày sẽ giúp bạn hoàn thành một cuốn sách sau một năm, nhưng chỉ viết trong một ngày cuối tuần sẽ chỉ khiến bạn cảm thấy kiệt sức.
Vấn đề là: chúng ta không nhận thấy sự tiến bộ hàng ngày. Kết quả chỉ hiện rõ sau một thời gian dài. Trong suốt khoảng thời gian đó, thật dễ dàng để cảm thấy rằng những nỗ lực của mình không mang lại hiệu quả.
Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng việc thừa nhận rằng chúng ta sẽ quên đi những điều hiển nhiên thực sự giúp chúng ta ghi nhớ chúng một cách hiệu quả hơn.
Khi bạn nhận ra rằng mình có khả năng quên, bạn sẽ thiết lập các hệ thống nhắc nhở cho bản thân. Bạn sẽ ghi chú lại. Bạn sẽ lên kế hoạch cụ thể. Bạn sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi để khuyến khích những hành vi mà bạn mong muốn.
Một người bạn của tôi mong muốn tăng cường lượng nước uống mỗi ngày. Anh ấy nhận thức được tầm quan trọng của việc này, nhưng thường hay quên. Giải pháp? Anh ấy đã mua một chiếc bình nước lớn, đặt nó ngay bên bàn làm việc, và đặt mục tiêu uống hết một bình mỗi ngày. Không có gì phức tạp. Không có gì đột phá. Chỉ là một phương pháp đơn giản để biến điều hiển nhiên thành hành động dễ dàng thực hiện.
Chúng ta không thể thay đổi hành vi chỉ bằng cách thay đổi mục tiêu. Thay vào đó, hành vi của chúng ta sẽ thay đổi khi chúng ta xác định rõ ràng người mà chúng ta muốn trở thành.
Sự khác biệt giữa "Tôi muốn chạy marathon" và "Tôi là một người chạy bộ" có vẻ như không lớn, nhưng lại tạo ra ảnh hưởng sâu sắc. Người đầu tiên đặt ra một mục tiêu cụ thể, trong khi người thứ hai khẳng định một bản sắc cá nhân.
Khi hành vi trở thành một phần của bản sắc, bạn không cần thuyết phục bản thân nữa. Bạn thực hiện điều đó vì đó chính là con người của bạn. “Người yêu sách” sẽ đọc sách. “Người quan tâm đến sức khỏe” sẽ chọn thực phẩm lành mạnh. “Người đáng tin cậy” sẽ giữ đúng lời hứa.
Điều tuyệt vời là: bạn không cần phải chờ đợi để trở thành người mà bạn mong muốn. Thay vào đó, bạn có thể bắt đầu hành động như họ ngay từ hôm nay, dù chỉ là một bước nhỏ.
Con người là những sinh vật sống trong xã hội. Chúng ta tiếp thu kiến thức thông qua việc quan sát hành động của người khác. Sự thay đổi của bản thân diễn ra khi chúng ta chứng kiến sự biến đổi ở những người xung quanh.
Nếu bạn muốn giữ vững một thói quen lành mạnh, hãy tìm một người đồng hành. Không cần phải là một nhóm đông đảo; chỉ cần một hoặc hai người bạn có cùng chí hướng là đủ. Khi bạn biết có ai đó đang chờ đợi bạn tại phòng tập, khả năng bạn đến sẽ cao hơn rất nhiều. Chia sẻ quá trình học tập với một người bạn sẽ giúp bạn có thêm động lực để tiếp tục.
Đây không phải là áp lực từ xã hội. Đây là sự hỗ trợ từ cộng đồng. Và điều này tạo nên một sự khác biệt đáng kể.
Đôi khi, chúng ta không chú ý đến những điều hiển nhiên không phải vì quên lãng, mà vì lòng tin của chúng ta đã phai nhạt.
Tôi đã từng gặp một người phụ nữ làm việc trong lĩnh vực tài chính. Cô ấy rất thành công, kiếm được nhiều tiền, nhưng luôn cảm thấy mệt mỏi. "Tôi biết mình cần phải nghỉ ngơi," cô ấy chia sẻ, "nhưng nếu tôi dừng lại, tôi sẽ bị bỏ lại phía sau."
Đây là một niềm tin sai lầm. Tuy nhiên, nó đã ăn sâu vào tư duy của cô ấy đến mức những điều hiển nhiên - chẳng hạn như việc nghỉ ngơi giúp cô làm việc hiệu quả hơn - không còn thuyết phục được cô nữa.
Đôi khi, chúng ta cần phải xem xét lại những niềm tin của chính mình. Hãy tự hỏi: “Tại sao tôi lại tin vào điều này? Liệu nó có thực sự đúng không? Hay chỉ là một nỗi sợ hãi mà tôi đã nuôi dưỡng?”
Triết gia Hy Lạp Epictetus đã từng nói: “Không phải sự việc gây phiền toái cho chúng ta, mà chính là cách đánh giá của chúng ta về những sự việc đó.”
Câu nói này nhắc nhở chúng ta rằng: vấn đề không nằm ở việc chúng ta không biết điều gì là đúng. Thực ra, vấn đề là chúng ta đã làm phức tạp nó đến mức không còn nhận ra sự đơn giản ban đầu.
Bạn không cần phải có một kế hoạch hoàn hảo để bắt đầu việc tập thể dục; điều quan trọng là bạn hãy bắt đầu. Bạn cũng không cần đọc 20 cuốn sách về giao tiếp để nâng cao mối quan hệ; chỉ cần lắng nghe nhiều hơn. Hơn nữa, bạn không cần một hệ thống năng suất phức tạp để hoàn thành công việc; chỉ cần bắt tay vào làm.
Những điều hiển nhiên không phải lúc nào cũng là những ý tưởng sáng tạo. Chúng đã được kiểm chứng qua thời gian và thường đơn giản đến mức khiến chúng ta nghi ngờ về hiệu quả của chúng. Nhưng chính sự đơn giản đó lại là sức mạnh của chúng.
Nếu có một điều tôi muốn bạn ghi nhớ từ bài viết này, đó chính là: đừng chờ đợi cho đến khi bạn cảm thấy sẵn sàng. Đừng đợi đến khi bạn có đủ động lực. Đừng chờ đợi đến khi mọi thứ trở nên hoàn hảo.
Chọn một điều hiển nhiên mà bạn đã biết nhưng chưa thực hiện. Chỉ cần một điều thôi. Và hãy làm điều đó ngay hôm nay.
Có thể là gọi điện cho người bạn thân yêu.
Có thể là đi dạo trong 10 phút.
Có thể là viết ba câu trong cuốn nhật ký.
Không cần phải có điều gì quá lớn lao và hoành tráng. Bạn chỉ cần bắt đầu thôi.
Cuối cùng, những điều hiển nhiên không chỉ là những gì chúng ta biết, mà còn là những gì chúng ta thực hiện. Những hành động nhỏ nhất trong hôm nay luôn có giá trị hơn cả một kế hoạch hoàn hảo cho ngày mai.
Như nhà văn Annie Dillard đã từng nói: “Cách chúng ta sống mỗi ngày chính là cách chúng ta sống suốt cuộc đời.”
Vậy thì hôm nay, bạn muốn sống như thế nào?
.png)
Kết nối, trao quyền và mang đến cơ hội, nhằm thúc đẩy sự phát triển nghề nghiệp, kinh doanh và văn hóa cho cộng đồng người Việt tại Mỹ
