Article
Nếu từng kiểm tra credit score của mình ở Mỹ, có thể bạn sẽ nhận ra một điều: cùng một hồ sơ tín dụng nhưng mỗi hệ thống lại cho ra một con số khác nhau.
Điều này không phải bất thường, mà xuất phát từ cách credit score được xây dựng. Nó không phải một công thức duy nhất, mà là kết quả của nhiều mô hình chấm điểm khác nhau.
Trong đó, phổ biến nhất hiện nay là FICO Score và VantageScore. Cả hai đều dựa trên cùng một bộ dữ liệu tín dụng, nhưng cách đọc dữ liệu và cách đánh giá rủi ro lại không giống nhau, nên kết quả cuối cùng có sự chênh lệch.
FICO Score là mô hình chấm điểm tín dụng được phát triển từ năm 1989 và hiện vẫn là hệ thống được sử dụng rộng rãi trong các quyết định cho vay quan trọng tại Mỹ.
VantageScore ra đời sau đó, vào năm 2006, dựa trên sự hợp tác của ba tổ chức cung cấp dữ liệu tín dụng lớn là Equifax, Experian và TransUnion.
Cả hai mô hình đều dựa trên báo cáo tín dụng để tạo ra điểm số trong khoảng từ 300 đến 850. Tuy nhiên, công thức tính và cách ưu tiên dữ liệu của mỗi mô hình không giống nhau.
Chính sự khác biệt trong cách đọc dữ liệu của hai hệ thống này khiến điểm số giữa các hệ thống không bao giờ hoàn toàn trùng khớp.
Credit score không phải là một con số cố định gắn với mỗi cá nhân. Nó là kết quả của việc diễn giải dữ liệu của credit report tại một thời điểm nhất định bởi mỗi hệ thống khác nhau.
Sự khác biệt giữa các điểm số thường đến từ ba yếu tố chính: cách mỗi mô hình chọn dữ liệu để sử dụng, mức độ ưu tiên dành cho từng nhóm thông tin, và thời điểm cập nhật dữ liệu vào hệ thống chấm điểm.
Vì những khác biệt này diễn ra ở cấp độ mô hình, nên ngay cả khi bạn không có thay đổi trong hành vi tài chính, điểm số vẫn có thể khác nhau tùy theo hệ thống đang được sử dụng.
Cả FICO và VantageScore đều nhìn vào những yếu tố giống nhau như lịch sử thanh toán, mức sử dụng tín dụng, độ dài lịch sử tín dụng, tín dụng mới và các loại khoản vay đang có.
Nhưng cách họ ưu tiên những yếu tố này lại khác nhau.
FICO thường đặt rất nặng vào lịch sử thanh toán và tỷ lệ sử dụng tín dụng. Điều này có nghĩa là chỉ cần bạn dùng gần hết hạn mức thẻ credit card, điểm số có thể bị ảnh hưởng khá rõ, dù bạn vẫn thanh toán đúng hạn.
VantageScore cũng coi trọng hai yếu tố này, nhưng mức độ ảnh hưởng của tỷ lệ sử dụng tín dụng thường nhẹ hơn một chút. Thay vào đó, hệ thống này có xu hướng nhìn thêm vào cách bạn đang thay đổi hành vi tài chính theo thời gian thay vì chỉ tập trung vào một thời điểm cụ thể.
Hiểu đơn giản, FICO thường phản ánh “trạng thái hiện tại” của việc sử dụng tín dụng, trong khi VantageScore có xu hướng phản ánh thêm “cả quá trình” sử dụng tài chính của bạn.
Một khác biệt đáng chú ý giữa hai mô hình nằm ở thời điểm bắt đầu tính điểm.
FICO thường yêu cầu một lịch sử tín dụng đủ dài trước khi có thể tạo ra điểm số đầu tiên. Điều này có nghĩa là hồ sơ phải có thời gian hoạt động và dữ liệu ổn định trong vài tháng.
VantageScore có thể tạo ra điểm sớm hơn, ngay khi tài khoản bắt đầu được ghi nhận trên hệ thống. Vì vậy, với những người mới xây dựng tín dụng, VantageScore thường xuất hiện trước khi FICO bắt đầu hiển thị.
Những khoản nợ bị chuyển sang thu hồi luôn ảnh hưởng tiêu cực đến điểm tín dụng, nhưng mức độ tác động phụ thuộc vào mô hình chấm điểm nào được áp dụng.
VantageScore có xu hướng giảm nhẹ tác động của các khoản nợ đã được thanh toán và trong một số trường hợp có thể loại bỏ nợ y tế khỏi cách tính.
FICO áp dụng phương pháp phân tầng rõ ràng hơn giữa các phiên bản. Một số phiên bản mới đã giảm thiểu ảnh hưởng của nợ y tế và loại bỏ các khoản đã được thanh toán, trong khi các phiên bản cũ vẫn duy trì cách đánh giá nghiêm ngặt hơn.
Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý nhất nằm ở cách VantageScore 4.0 xử lý dữ liệu.
Mô hình này không chỉ dừng lại ở việc xem xét một thời điểm cụ thể, mà còn phân tích hành vi tín dụng trong một khoảng thời gian dài hơn. Nhờ vậy, nó có khả năng nhận diện các xu hướng thay đổi, thay vì chỉ phản ánh “bức tranh” tài chính của một cá nhân tại một thời điểm nhất định.
Điều này giúp mô hình đánh giá rõ hơn việc một người đang cải thiện hay làm xấu đi tình hình tín dụng của mình.
Trong khi đó, nhiều phiên bản FICO vẫn chủ yếu dựa trên dữ liệu tại thời điểm báo cáo.
Trong thực tế, FICO vẫn đóng vai trò quan trọng hơn trong các quyết định tài chính lớn như vay mua nhà, vay mua xe hoặc xin cấp hạn mức tín dụng cao hơn. Điều này làm cho FICO có ảnh hưởng đáng kể hơn trong những tình huống tài chính mang tính quyết định.
VantageScore vẫn được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong các sản phẩm tín dụng tiêu dùng và các công cụ theo dõi tín dụng hàng ngày.
Mỗi ngân hàng hay tổ chức tài chính sẽ lựa chọn mô hình tính điểm riêng để đánh giá hồ sơ người vay. Vì vậy, việc bạn thấy nhiều điểm credit score khác nhau không phải là điều bất thường, mà là bản chất của hệ thống tín dụng tại Mỹ.
Mặc dù FICO Score và VantageScore là hai phương pháp khác nhau để đánh giá mức độ rủi ro tín dụng của cá nhân, nhưng hai hệ thống này không cạnh tranh trực tiếp mà thay vào đó, chúng bổ sung và hỗ trợ cho các công ty tài chính trong việc đưa ra quyết định có nên cho người dùng vay hay không.
Sự khác biệt giữa của hai hệ thống nằm ở cách đọc dữ liệu, không phải ở bản chất dữ liệu.
Và dù lender có sử dụng mô hình nào, thì nguyên tắc cốt lõi mà bạn phải luôn đảm bảo là:
Chỉ khi bạn duy trì và áp dụng những nguyên tắc này đủ lâu, điểm tín dụng của bạn sẽ cải thiện theo thời gian dù cho thuật toán chấm điểm của các mô hình có thay đổi ra sao.
Kết nối, trao quyền và mang đến cơ hội, nhằm thúc đẩy sự phát triển nghề nghiệp, kinh doanh và văn hóa cho cộng đồng người Việt tại Mỹ