Mỗi khi Tết đến, bất kể ở đâu, hình ảnh mâm ngũ quả với những hạt dưa, hạt bí, những viên điều vàng ươm và hạt dẻ cười rạng rỡ luôn hiện hữu trong tâm trí người Việt. Đây không chỉ là món ăn vặt, mà còn là biểu tượng của không gian và nhịp sống chậm rãi, điều mà trong cuộc sống thường nhật ngày nay khó có thể tìm thấy.

‍
Tại Mỹ, giữa cuộc sống bận rộn và văn hóa fast food, việc ngồi thưởng thức một tách trà, vừa mày mò những hạt rang còn nguyên vỏ và từ từ tách vỏ dường như trở thành một điều xa xỉ. Thế nhưng, chính điều này lại tạo nên giá trị cho những khoảnh khắc Tết. Không ai muốn vội vàng trong dịp lễ này. Một tách trà, một nắm hạt, và những câu chuyện có thể kéo dài hàng giờ đồng hồ.

Năm loại hạt quen thuộc trong ngày Tết

Hạt dưa (Watermelon seeds)

Hạt dưa đã xuất hiện trên khay Tết từ rất lâu, đặc biệt được ưa chuộng ở miền Trung và miền Nam. Ngày xưa, khi cuộc sống gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp, dưa hấu là loại trái cây dễ trồng, thường được thu hoạch vào dịp cuối năm và có khả năng bảo quản lâu dài. Chính vì vậy, vào dịp Tết, dưa hấu thường được sử dụng trong các lễ cúng và để đãi khách. Những hạt dưa lớn, đều được giữ lại, phơi khô và rang lên, trở thành món ăn vặt quen thuộc trong những ngày đầu năm mới.

Màu đỏ của hạt dưa không chỉ đơn thuần là để trang trí. Trong văn hóa dân gian, màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn và những khởi đầu tốt đẹp. Vào đầu năm, khay hạt dưa đỏ đặt trên bàn khách không chỉ tạo nên điểm nhấn thu hút mà còn mang lại ý nghĩa của niềm vui. Âm thanh khi tách vỏ hạt dưa cũng được coi là âm thanh của sự sum họp – nhẹ nhàng, kéo dài và không vội vàng.

Hạt dưa, do đó, trở thành một phần không thể thiếu trong dịp Tết, như một thói quen tự nhiên: khi có khách đến thăm, có trà nóng và những câu chuyện trò, thì hạt dưa luôn hiện diện.

‍

Hạt bí (Pumpkin seeds)

Hạt bí ngày càng trở nên phổ biến hơn khi đời sống ổn định, đặc biệt là trong các gia đình đông thành viên. Khi so với hạt dưa, hạt bí có ưu điểm là dễ tách vỏ, dễ ăn, không bị nhuộm màu và mang lại cảm giác mộc mạc hơn.

Trong văn hóa dân gian, quả bí được xem là biểu tượng của sự phong phú, tròn trịa và đầy đặn, với nhiều hạt – một hình ảnh gắn liền với sự no đủ và sung túc. Việc sử dụng hạt bí trong dịp Tết cũng thể hiện tư duy thực tế: đây là loại hạt dễ ăn, phù hợp với mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người già.

Hạt bí thường trở nên phổ biến hơn sau Tết, khi có nhiều khách đến thăm. Lúc này, khay bánh mứt cần những món ăn “dai ngon, không ngán”.

‍

Hạt hướng dương (Sunflower seeds)

Hạt hướng dương ngày càng trở nên phổ biến trong các khay Tết, đặc biệt là ở các thành phố. Tên gọi “hướng dương” – mang ý nghĩa quay về phía mặt trời – thật sự rất phù hợp với không khí đầu năm: hướng về ánh sáng, về những điều tốt đẹp.

Hạt hướng dương không chỉ là món ăn vặt mà còn gắn liền với thói quen ngồi lại uống trà và trò chuyện kéo dài. Khi được đặt lên khay Tết, hạt hướng dương mang theo tinh thần giao tiếp và kết nối. Đây là loại hạt thể hiện sự hòa quyện giữa truyền thống và thói quen sinh hoạt ngày càng linh hoạt, mở rộng theo thời gian.

‍

Hạt điều (Cashew nuts)

Hạt điều thường được coi là một loại hạt “sang trọng” hơn, không phải lúc nào cũng có sẵn trong đời sống hàng ngày. Chính vì lý do này, hạt điều thường chỉ xuất hiện vào những dịp đặc biệt, đặc biệt là trong Tết.

Trong cách đọc Hán–Việt, từ “điều” gợi nhớ đến những khái niệm như “điều lành” hay “điều tốt”. Mặc dù không có tính chất học thuật, nhưng trong đời sống dân gian, những liên tưởng này lại đủ để một món ăn được lựa chọn cho ngày đầu năm.

Hạt điều đã trở thành một phần không thể thiếu trên khay Tết kể từ nửa sau thế kỷ 20, khi việc trao đổi hàng hóa trở nên thuận tiện hơn và đời sống ngày càng khá giả. Hạt điều tượng trưng cho ước vọng về một năm mới đầy đủ và trọn vẹn.

‍

Hạt dẻ cười (Pistachios)

Hạt dẻ cười là một loại hạt mới xuất hiện muộn hơn so với những loại hạt truyền thống. Tuy nhiên, nhờ vào hình dáng độc đáo, cách thưởng thức thú vị và hương vị béo bùi, hạt pistachio đã nhanh chóng chiếm được chỗ đứng bên cạnh các loại hạt quen thuộc khác.

Tên gọi “hạt dẻ cười” mang đến cho loại hạt này một cảm giác vui vẻ và nhẹ nhàng. Trong những ngày Tết, khi mọi người chú trọng vào không khí thoải mái và những cuộc trò chuyện thân mật, loại hạt dễ ăn và dễ chia sẻ như hạt dẻ cười trở thành sự lựa chọn hoàn hảo.

Hạt dẻ cười thường được ưa chuộng hơn trong những gia đình có thói quen thưởng thức trà và rượu nhẹ vào dịp Tết, như một cách để prolong cuộc trò chuyện mà không cần phải chuẩn bị những mâm cỗ cầu kỳ.

Hương vị của thời gian

Điều thú vị về những loại hạt này không chỉ nằm ở giá trị dinh dưỡng hay hương vị của chúng, mà còn ở khả năng kéo dài thời gian thưởng thức. Khác với những gói hạt đã được bóc sẵn ở các siêu thị Mỹ, hạt rang Việt Nam vẫn giữ nguyên vỏ. Việc tách lấy phần ăn được không chỉ là một nghệ thuật, mà còn tạo thêm không gian ấm cúng cho những cuộc trò chuyện.

Khi ngồi bên mâm hạt, tay cầm tách trà nóng, từng động tác bóc hạt trở thành một thói quen quen thuộc, câu chuyện cứ thế tuôn trào một cách tự nhiên. Đó là khoảnh khắc khoảng cách thế hệ được rút ngắn, là lúc những câu chuyện xưa được hồi tưởng, và là khi ký ức về tuổi thơ nơi quê nhà hiện lên thật rõ ràng.

Và có lẽ, đó là lý do tại sao, bất kể nơi đâu, người Việt vẫn nỗ lực để sắm đủ các loại hạt này cho mâm Tết. Không phải vì nghĩa vụ mà vì trong từng hạt dưa đỏ, từng viên điều vàng, ẩn chứa cả một thế giới cảm xúc và sự kết nối không gì có thể thay thế.